Ο ΒΟΜΒΑΡΔΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ : 11η Ιανουαρίου 1944 (1)

Ο ΒΟΜΒΑΡΔΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ : 
11η Ιανουαρίου 1944 (1)
===========

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟΝ, ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟΝ

1. Από το κείμενον « Ο παρανοϊκός βομβαρδισμός του Πειραιά» του  Βασίλη  Παν. Κουτουζή:

www.koutouzis.gr/bombardismos.htm

Μεσημέρι της 11ης Ιανουαρίου του 1944! Η πιο εγκληματική ενέργεια των παραφρόνων συμμάχων. Βομβαρδίζουν τον Πειραιά, δήθεν για να διώξουν τους Γερμανούς. 
Τα "συμμαχικά" αεροπλάνα,  κάνουν στάχτη την πόλη! Στους δρόμους σκορπισμένα πτώματα, φριχτές εικόνες ακρωτηριασμένων παιδιών! Οι δρόμοι κλεισμένοι από ξύλα, κεραμίδια από τις στέγες, αναποδογυρισμένα αυτοκίνητα και λάκκοι που έχουν ανοίξει οι βόμβες. 
Σφυροκόπημα για τρεις ώρες, από τις 12 το μεσημέρι  - ώρα που ο κόσμος βρισκόταν στους δρόμους.
Τα θύματα υπολογίστηκαν  σε 5.500: Ολοι Ελληνες, μόνον 8 ήταν οι νεκροί Γερμανοί στρατιώτες.
Ανάμεσα στις χιλιάδες των θυμάτων της μέρας εκείνης, συγκαταλέγονται 85 μαθήτριες μαζί με τις 15 δασκάλες τους της Δημοτικής Οικοκυρικής και Επαγγελματικής Σχολής Πειραιά, που καταπλακώθηκαν στο καταφύγιο του κτιρίου της Ηλεκτρικής Εταιρείας και 2 αδελφές στη Γαλλική Σχολή.
Ακόμη 70 άτομα στο  εστιατόριο του Βίρβου, γωνία Ρέπουλη και Βασ. Κωνσταντίνου (Σωτήρος και Πολυτεχνείου σήμερα), στο κτίριο Ταβλαδωράκη, στο ξενοδοχείο "Κοντινένταλ"  και αλλού (το πολυτελές  ξενοδοχείο "Κοντινένταλ",  χτίστηκε την δημαρχιακή περίοδο (1899-1903) Τρύφωνος  Μουτζοπούλου  στη γωνία Δ. Γούναρη και Ακτής Ποσειδώνος, σε οικόπεδο του Τζανείου Νοσοκομείου. Ηταν πάντοτε  δημοτικό. Λειτούργησε 4 δεκαετίες. Καταστράφηκε σχεδόν ολόκληρο  στις 11-1-1944. Διασώθηκε μόνο το ισόγειο με τα μαγαζιά. Τα τελευταία χρόνια κατεδαφίστηκε και το υπόλοιπο για να ανεγερθεί νέο κτίριο, αλλά οι εργασίες σταμάτησαν γιατί βρέθηκαν  αρχαιότητες).
 Στο ταφολόγιο του Δημοτικού Νεκροταφείου της Ανάστασης αναφέρονται τα ονόματα 492 νεκρών, ενώ άγνωστος είναι ο αριθμός των πτωμάτων που μεταφέρθηκαν στο Α' και Γ Νεκροταφείο Αθηνών. Ακόμη, θα πρέπει να υπολογιστεί κι ένας σημαντικός αριθμός νεκρών του ίδιου βομβαρδισμού, που τάφηκαν χωρίς να δοθούν τα στοιχεία τους, προκειμένου οι συγγενείς να διατηρήσουν τα ατομικά δελτία τροφίμων, με τα οποία δίνονταν η μερίδα του συσσιτίου ή τα 30 δράμια ψωμιού. Ο κόσμος άρχισε να παίρνει το δρόμο της προσφυγιάς προς την Αθήνα…
Μεγάλες ζημιές έπαθε κι ο Σταθμός του Ηλεκτρικού Σιδηροδρόμου. Ωστόσο, τα δρομολόγια διακόπηκαν μόνο για μία εβδομάδα. Η εταιρία του Αλεξ. Βλάγκαλη, τον επισκεύασε σύντομα.
Αθικτες έμειναν οι γερμανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις του Ναύσταθμου, το αεροδρόμιο, τα ναυπηγεία του Περάματος, μεταξύ αυτών και το μεγαλύτερο που κατασκεύαζε τσιμεντόπλοια για λογαριασμό των γερμανικών αρχών κατοχής.
Πιο τυχεροί στάθηκαν οι αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης που εκρατούντο  στις φυλακές της Κάστορος, όταν έπεσε ξυστά στο κτίριο βόμβα. Κάτω απ' τον κίνδυνο να σκοτωθεί η φρουρά κι ο διευθυντής, ο τελευταίος άφησε ν' ανοίξουν τα κελιά και να φύγουν οι κρατούμενοι.
----------------
Ο εφημεριδοπώλης που βγήκε από τον τάφο

Ανάμεσα στους 70 του εστιατορίου του Βίρβου ήτο και ο εφημεριδοπώλης Δημήτριος Μαρκαντώνης, που καταπλακώθηκε κι αυτός αλλά  είναι  ο μόνος που διασώθηκε, 27 ετών τότε.
  Τον κυρ - Μήτσο, τον γνώρισα στα γραφεία της καθημερινής εφημερίδας ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ, στην οδό Κολοκοτρώνη 38, όπου ήμουν διευθυντής στα 1974. Περνούσε, καθόταν λίγο να ξαποστάσει και έλεγε:
-  «Εμένα που με βλέπεις  έχω θαφτεί ζωντανός: Κι όμως έζησα! Και ζω ακόμα δόξα τω θεώ. Είμαι σήμερα 58 χρονών! Ητανε τότε με το βομβαρδισμό του Πειραιά. Κείνη την ώρα  βρέθηκα στο παλιό εστιατόριο του Βίρβου,  στη γωνία Ρέπουλη (σήμερα Σωτήρος) και Β. Κωνσταντίνου. Μέσα στο μαγαζί βρισκόντουσαν άλλοι 70 θαμώνες. Ημουνα τότε, 27  χρονών. Σε μια στιγμή εκεί που τρώγαμε,  ολόκληρο το μαγαζϊ  συγκλονίστηκε από ένα φοβερό «σεισμό». Μια  βόμβα  είχε πέσει στο εστιατόριο, κι' αμέσως άρχισαν να σωριάζονται δίπλα  μας, πάνω μας, στα τραπέζια, στις καρέκλες, οι τοίχοι και τα ταβάνια.  Δίχως να το καταλάβω βρέθηκε χωμένος μέσα σε σωρούς χωμάτων στο δάπεδο. Γύρω  μου ήταν πεσμένοι άλλοι που βογκούσαν, που καλούσαν σε βοήθεια, που έμεναν ακίνητοι, νεκροί. Σκοτάδι πυκνό τύλιγε το χώρο εκείνο της κόλασης. Και το μόνο που καταλάβαινα  ήταν ότι μπορούσα να αναπνέω. Η τύχη μου με είχε ρίξει πάνω στη σχάρα του υπογείου και από κει ερχόταν η ζωή. Ερχόταν ο αέρας που μου επέτρεπε να αναπνέω, και να ζω. Αρχισα να ζητάω βοήθεια με όλη μου τη δύναμη, όση μου έμενε. Κι έτσι πέρασαν  ώρες, δεν κατάλαβα πόσες! Οταν με ξέχωσαν τα συνεργεία διάσωσης είδα ότι  ο ήλιος είχε αρχίσει να δύει! Και γύρω μου πτώματα! Κανένας άλλος  δεν είχε ζήσει!»
----------------
 Φρικαλέο, απαίσιο το θέαμα των νεκρών, των διαμελισμένων σωμάτων των ανθρώπων που δεν έφταιξαν σε τίποτα. Η χαρακτηριστικότερη περίπτωση  παραμόρφωσης, από τις χιλιάδες άλλες,  αναφέρεται στα δύο πτώματα δύο αδελφών. Ήταν και οι δυο πανύψηλοι, εθεωρούντο από τους ψηλότερους Πειραιώτες. Όταν τα πτώματά τους ανασύρθηκαν από τα ερείπια, παρά το γεγονός ότι δεν τα είχε πλήξει η βόμβα, ήταν αγνώριστα. Είχαν κοντύνει κατά ένα τρίτο. Από την ασφυξία είπαν οι ειδικοί.
Μια άλλη τραγική περίπτωση σημειώθηκε σε ένα σπίτι της οδού Σωκράτους – Πολυτεχνείου τώρα. Κατά καλή τύχη  του ιδιοκτήτη του, ενώ όλα τα γύρω σπίτια γκρεμίστηκαν, εκείνο δεν έπαθε τίποτε. Ενας εκ των ενοίκων του ανέβηκε στην ταράτσα για να πάρει ένα ζευγάρι κότες, που είχαν εκεί. Τότε βρέθηκε μπροστά σε ένα ανατριχιαστικό θέαμα, με τις κότες  έντρομες και  αγριεμένες στη γωνιά της ταράτσας: Το κεφάλι  μιας  νέας γυναίκας, ήταν πεταγμένο πάνω στην ταράτσα. Και πιο πέρα ένας φρικαλέος σορός ρούχων και σαρκών. Κατέφθασαν γείτονες και αστυνομικοί, αλλά κανείς δεν ανα­γνώρισε ποια ήταν η άτυχη νέα. Γειτόνισσα πάντως δεν ήταν. Και όλα  έπειθαν ότι ήταν περαστική  από το δρόμο.
 Ενα από τα θύματα ήτο ο Δημήτριος Σπ. Κουμπής ετών 23, κουρέας. Εφυγε από το κουρείο του στην πλατεία  Καραϊσκάκη και πήγε στην Αγία Τριάδα για να σωθεί. Εκείνος σκοτώθηκε, το κουρείο του έμεινε  άθικτο. Ο Δημήτριος Κουμπής  ήταν θείος της συζύγου μου Βασιλικής Ι. Κουμπή.
Αλλη τραγική περίπτωση είναι εκείνη  της πολυμελούς οικογένειας Μπερτζελέτου. Ολοι τους πέθαναν κάτω από τα ερείπια. Μόνον ένας α­δελφός από καλή τύχη είχε φύγει λίγη ώρα πριν από το σπίτι αυτό.  
Αξιοσημείωτη είναι ακόμη μία λεπτομέρεια σχετική με τις μαθήτριες της Επαγ­γελματικής Σχολής. Τα κορίτσια  έπρεπε, όπως και άλλοτε έκαναν, να πάνε  στο καταφύγιο  του Πειραϊκού Συνδέσμου. Κατά κακή έμπνευση, όμως, μιας μαθήτριας που είπε ότι δεν έβλεπε γερό το καταφύγιο του Πειραϊκού, πήγαν στο καταφύγιο της Ηλεκτρικής. Και οι βόμβες έπεσαν εκεί, και σκοτώθηκαν όλες, ενώ το καταφύγιο  του Πειραϊκού δεν έπαθε τίποτα. Κάτι παρόμοιο συνέβη και με τους εργάτες του σαπωνοποιείου Παπουτσάνη.
----------------
Σχετικά με το βομβαρδισμό ο Αγγελος  Πανάγος σημειώνει στο ημερολόγιό του:

• (11.1ου) Αεροπορική επιδρομή από τους συμμάχους Άγγλους κατά του Πειραιώς. Η αστοχία τους καταστρέφει ολόκληρα τετράγωνα. Στο κατάστημα μας Πειραιώς πέφτει μία βόμβα στο πεζοδρόμιο και ανασκάπτει όλο το κατάστημα, το οποίον και καταστρέφει. Το εις το υπόγειον ευρισκόμενον εργαστήριον μετάξης ευτυχώς δεν έπαθε σοβαρές ζημίες. Ο Γιώργος Πανάγος ευτυχώς είχε καταφύγει στο βάθος και εγλίτωσε ως εκ θαύματος. Σημειωτέον ότι κάθε μεσημέρι εγώ ο Άγγελος και ο αδελφός μου Γεώργιος ετρώγαμε κατά την 1 ώραν μετά το κλείσιμο του καταστήματος εις το απέναντι εστιατόριον του Βίρβου (το εστιατόριο ήταν στη γωνία Ρέπουλη και Β. Κωνσταντίνου)! Όταν έπεσεν η βόμβα σ' αυτό το εστιατόριον κατεδαφίσθη ολοσχερώς και όσοι έτρωγαν σ' αυτό σκοτώθηκαν όλοι. Εγώ και ο Γιώργος είμεθα τυχεροί ευτυχώς διότι εγώ ήμουν αδιάθετος και έφυγα ενωρίτερον χωρίς να φάω στο κατεστραμμένον εστιατόριον, ο δε Γιώργος την τελευταίαν στιγμήν μία πελάτισσα τον καθυστέρησε και δεν πήγε στο εστιατόριο που κατέρρευσεν και έτσι ο Γιώργος γλίτωσε ως εκ θαύματος διότι την στιγμήν που εξυπηρετούσε την πελάτισσαν έπεσε η βόμβα στο εστιατόριον. Εγώ πάλι κατά σύμπτωσιν πήρα το τελευταίο τραίνο του ηλεκτρικού σιδηροδρόμου, οπότε όταν το τραίνο είχε φθάσει στην Καλλιθέα έγινεν ο βομβαρδισμός που κατέστρεψεν τον Πειραιά και τον ηλεκτρικόν σταθμόν».
--------------------------
Η ΔΡΑΣΙΣ ΤΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ: Αναμνήσεις του Κ. Κουσουλού

ΣΤΙΣ 11 Ιανουαρίου 1944 οι Σύμμαχοι βομβάρδισαν τον Πειραιά. Οι πιο μεγάλες καταστροφές σημειώθηκαν εις τα τετράγωνα από τον σιδηρ. σταθμό των ΣΠΑΠ έως την οδό Κολοκοτρώνη, πίσω από το Θέατρο.
Έκτος από τις υλικές καταστροφές, πολλοί αθώοι Πειραιώτες κάθε ηλικίας εφονεύθηκαν, ή ηύραν οικτρό θάνατο από ασφυξία, κάτω από τα σωριασμένα κτίρια και κυρίως στα υπόγεια τους.  Άλλοι  ήσαν ακόμη ζωντανοί και τραυματισμένοι κάτω από αυτά. Όσοι σώθηκαν, σε οικτρά κατάσταση, αφήνοντας την περιουσία τους και τα σπίτια τους στο έλεος του θεού, άρπαξαν λίγο ρουχισμό και έφυγαν από τον τόπο της συμφοράς για την Αθήνα ή αλλού.
Το χειρότερο ήταν πώς διεκόπησαν από την καταστροφή του δικτύου τους, το φως, το νερό, το τηλέφωνο και οι συγκοινωνίες.  Έτσι ο Πειραιάς είχε απομονωθεί από την άλλη Ελλάδα. Είχαν διαλυθεί και οι υπηρεσίες όλες, και η  Αστυνομία (στα Β' Ε' Α' και Στ' τμήματα), είχε υποστεί απώλειες, είχε θύματα και σχεδόν δεν υπήρχε.

Εγώ, ο Α75, μαζί με άλλους 30 Συναδέλφους του Α' Αστυνομικού τμήματος Αθηνών, τρεις αρχιφύλα­κες και τον υποδιοικητή μας Νικολόπουλο, ευρεθήκαμε κοντά στους Πειραιώτες το πρωί της 13ης Ιανουαρίου. Μας ξεφόρτωσαν από ένα φορτηγό μπροστά στον ναό του Άγίου Κωνσταντίνου. Ψιλόρριχνε χιονόνερο και το διαπεραστικό κρύο πέρναγε την υγρή μπέρτα, την χοντροϋφασμένη  χλαίνη και την στολή και έφτανε ως το κόκαλο. Οι αρβύλες και οι μπότες δεν βάσταγαν κρύο και έμπαζαν νερά.
Ό υποδιοικητής ανέβη στο απάνω σκαλοπάτι της εισόδου του ναού και μας είπε:
- «Κύριοι, ήλθαμε εδώ όπως και τόσοι άλλοι Συνάδελφοι, χθες και σήμερα, για να βοηθήσουμε την Αστυνομία του Πειραιά. Εμείς θα βοηθήσουμε το Β' Αστυνομικό τμή­μα, που είναι κοντά στο ρολόϊ. Το έργο μας είναι δύσκολο και επικίνδυ­νο. Πρέπει να σώσουμε ζωές παγιδευ­μένες κάτω από τους σωρούς των πεσμένων κτηρίων, να συνδράμουμε τραυματίες, να περιφρουρήσουμε την περιουσία των πολιτών. Οι δρόμοι είναι αδιάβατοι από οικοδομικά υλικά των πεσμένων κτιρίων. Εχουν ανασκαφεί  σε μερικά σημεία από τις βόμβες. Εχουν ακόμη τραμ ακινητοποιημένα ή κατεστραμμένα, σιδη­ροτροχιές αναποδογυρισμένες στρα­βωμένες και υψωμένες, ζώα πεθαμέ­να σε τυμπανιαία κατάσταση. Πιο επικίνδυνοι για μας είναι οι μισοπεσμένοι και ετοιμόρροποι τοίχοι, οι αιωρούμενες στέγες και τα πατώμα­τα.  Ενα λάθος μας ή μια ατυχία, μπορεί να ρίψη αυτά επάνω μας και να μας θάψουν ζωντανούς. Λοιπόν, Κύριοι,  κατεβαίνουμε αυτό το δρόμο που είναι αριστερά του θεάτρου. Κάνετε το Σταυρό σας και ο Θεός βοηθός».
Περάσαμε μέσα από χαρακώματα και βγήκαμε στην Λεωφόρο, την αδιάβατη Βασ. Κων/τίνου. Σ' όλο το μήκος της ομάδες Συναδέλφων αγωνί­ζονταν να ανοίξουν τρύπες σε υπόγεια που μπορούσε να ήσαν πλακωμένοι άνθρωποι. Εκεί δεξιά μας στην γωνία της Λεωφόρου και της οδού, συνεργεία Συναδέλφων αγωνίζονταν με τα χέρια να βρουν τις μαθήτριες μιας Σχολής, παγιδευμένες στο υπό­γειο ενός σωριασμένου διώροφου. Μάθαμε πως τις βρήκαν νεκρές.
Κατεβαίνοντας με δυσκολία και κίνδυνο την οδό Βασιλέως Γεωργίου, βλέπαμε δεξιά μας την καταστροφή πολλών κτιρίων και προς το λιμάνι πίσω από την λαχαναγορά πιο μεγάλη συμφορά. Μόνοι τοίχοι, φαίνονταν όρθιοι, ψηλά, ετοιμόρροποι.
Στην γωνιά της οδού Φίλωνος αντικρίσαμε  τον σωριασμένο σε ερεί­πια ναό της Αγίας Τριάδος και για ειρωνεία στεκόταν κατά την Τράπεζα τα δυο κωδωνοστάσια όρθια. Ερημιά παντού. Ψυχή δεν φαίνονταν, ούτε και ένας Γερμανός. Το λιμάνι βουβό και ακίνητα τα πλεούμενα μικρά και μεγάλα. Μόνον ο σκοπός αστυφύλα­κας στέκονταν στα δεξιά του ναού μπρος στην είσοδο του Β ' Αστυνο­μικού τμήματος.
-  Συναγερμός! Φώναξε κάποιος δικός μας.
-  Διαλυθείτε! Φώναξε ο Νικολόπουλος και κρυφθείτε όπου σας φωτίσει ο θεός!
 Ένα κανόνι από το ύψος της Καστέλας και ένα άλλο μικρότερο έριχναν αραιές βολές. Ήταν η έναρξη του Συναγερμού. Οι Σειρήνες με το ανατριχιαστικό ουρλιαχτό τους είχαν σιωπήσει, διότι είχε καταστραφή το δίκτυο της Ηλεκτρικής. Όλοι χαθήκαμε κάτω από τα δέντρα της πλατείας προς τον Αϊ Σπυρίδωνα. Μερικοί στάθηκαν όρ­θιοι κολλημένοι στους κορμούς των δένδρων. Άλλοι ξάπλωσαν κάτω από τα παγκάκια μέσα σε νερά και άλλοι στα θεμέλια κοντά ενός καλοκτισμένου χαμηλού τοίχου προς την Φίλωνος. Νεκρική σιγή παντού, θα ρίχνουνε τα εγγλέζικα αεροπλάνα. Που θα ρίχνανε τα φοβερά σιδερικά τους; επάνω μας; Πέρασε καμιά ώρα αγωνίας, ώσπου σήμανε κατά τον ίδιο τρόπο ή λήξης!
Συγκεντρωθήκαμε πάλι όλοι. Εί­μαστε αγνώριστοι. Μερικοί βλέπον­τας τον υποδιοικητή αγνώριστο, πή­γανε να γελάσουν. Το γέλιο όμως δεν έρχονταν στα χείλη, γιατί φτάνοντας στο πλακόστρωτο μπρος από τα δυο κωδωνοστάσια του ναού της Αγίας Τριάδος πατάγαμε σε νερά κοκκινό­μαυρα. Είχαμε τα βλέμματα προς το τμήμα που μας φαίνονταν έρημο και δεν κοιτάξαμε δεξιά μας στα προπύ­λαια του ναού.
Εκεί  ήταν μια τραγική εικόνα, που μόνον φωτογραφία θα αποθανάτιζε την φρίκη της. Ό χώρος ανάμεσα στις γκρεμισμένες πόρτες, τις δύο μαρμάρινες κολώνες και τα κωδωνοστάσια ήταν ένας σωρός ξύλα και πέτρες, κάτω δε απ' αυτά νεκροί καταπλακωμένοι. Φαίνονταν πόδια, χέρια, παραμορφωμένα πρόσωπα. Από κει κατέβαινε μαύρο αίμα που το ξέπλυνε το ψιλόβροχο και έφτανε κάτω, ως το ρείθρο της οδού Βρετανίας (σήμερα Εθνικής  Αντιστάσεως).
Όλοι μας ανατριχιάσαμε. Ό α­στυφύλακας της «Πύλης» μπροστά μας, μας ειδοποίησε να μη κάνουμε τίποτε, διότι είναι νεκροί και τα κωδωνοστάσια ετοιμόρροπα.
Φτάσαμε στην είσοδο του Β' αστυνομικού τμήματος γύρω στις 10 ή ώρα. Ό αστυφύλακας, νέος ψηλός, με ωραία χαρακτηριστικά, ντυμένος καλά, μας έβλεπε σαν σωτήρες. Δεν το είπε, μα το έλεγαν τα μάτια του και όλο το πρόσωπο του που έλαμπε από χαρά.
Τον χαιρετίσαμε κι ανεβαίνον­τας τα ματωμένα σκαλοπάτια φτάσα­με στον διάδρομο του πρώτου ορόφου. Μπρος μας δεξιά ολάνοικτη η πόρτα του Αξιωματικού υπηρε­σίας. Τα άλλα γραφεία του διαδρόμου αριστερά και δεξιά ήσαν κλειστά. Άνοιξα ένα. Ηταν γεμάτο από εμπορεύματα και διάφορα οικιακά αντικείμενα με ένα σημείωμα επάνω τους. Τα είχαν μαζέψει από τα ανοικτά καταστήματα ή τα σπίτια και τα φύλαγαν εκεί. Εκείνο που μου τράβηξε την προσοχή ήταν τρεις νεκροί αστυφύλακες που τους είχαν βάλει επάνω σε φύλλα τσίγκου και τους είχαν σκεπάσει με μια κουβέρ­τα. Οι ασκέπαστες αρβύλες τους, πρόδιναν την παρουσία τους.
Ενώ όλοι σπρώχνονταν στο Γρα­φείο του Αξιωματικού, εγώ πήγα και απεκάλυψα τους νεκρούς. Ήσαν αγνώριστοι με την στολή τους ματω­μένη και τα μάτια ολάνοικτα και σκονισμένα. Ζήταγαν κάπου ανάπαυση μαζί με κείνους στον πρόναο της Αγίας Τριάδος και τους τόσους άλλους γνωστούς και αγνώστους νεκρούς του Πειραιά. Ποιός όμως, θα φρόντιζε να τους κάνη αυτήν την χάρη; Τους έθαψαν όλους μαζί στο Νεκροταφείο της Αναστά­σεως μετά από 2-3 ήμερες. Τις φωτογραφίες των τριών αστυφυλά­κων τις είδα προ 6ετίας περίπου, κρεμασμένες στην σειρά μαζί με άλλων πεσόντων αστυνομικών στους τοίχους ενός δωματίου της αστυνομι­κής Δ/σεως Πειραιώς καί έμεινα ά­ναυδος. Τους είδα και εις το Β' Α­στυνομικό Τμήμα.
Ό αξιωματικός υπηρεσίας όρθιος εμπρός σ' ένα σκονισμένο τραπέζι οπού δέσποζαν 2-3 κηροπήγια μας είπε με λίγα λόγια τον τομέα μας και την αποστολή μας.
-  Να σώσετε ζωές που θα είναι ακόμη παγιδευμένες στα υπόγεια κά­τω από τις ερειπωμένες οικοδομές, να ρίξετε ετοιμόρροπους τοίχους και όσα αιωρούνταν επάνω στους ανύπο­πτους πολίτες, να φράξετε πρόχειρα τις εκτιθέμενες περιοχές των εμπόρων και των κατοίκων. Αυτό είναι το έργο σας.  Για εργαλεία μη συζητάτε.  Τα χέρι σας θα γίνουν αξίνες και λοστοί, σφυριά και φτυάρια. Τα μαντήλια σας επίδεσμοι. Ό θεός μαζί σας και σας ευχαριστώ.
-  Που θα πάμε; Ρώτησε ένας. Που είναι τα τετράγωνα αυτά; Ό αξιωμα­τικός βγήκε στον εξώστη και έδειξε τα   τετράγωνα που είναι   προς  το θέατρο,  από την Φίλωνος έως την Κολοκοτρώνη.
Έτσι βρεθήκαμε σε αδιάβατους και επικίνδυνους δρόμους. Πατάγαμε σε πέτρες και ξύλα, σε λάσπες και χώματα. Όρθιοι μισογκρεμισμένοι τοίχοι στέκονταν δίπλα μας έτοιμοι να πέσουν απάνω μας στο πρώτο φύσημα ανέμου. Στέγες διαλυμένες και πατώματα γερμένα δώθε-κείθε σημάδευαν εμάς. Στα καταστήματα έβλεπες τα σκονισμένα και πλακωμέ­να εμπορεύματα από τις πεσμένες πλευρές. Ψηλά έβλεπες, πόρτες, κου­ζίνες, σαλόνια και άλλα δωμάτια ανοικτά πιά σαν εξώστες. Μια απόκοσμη μυρωδιά έσπαζε τις μύτες μας. Φρίκη και μυρωδιά θανάτου παντού.
- Που να είναι οι ζωντανοί άνθρω­ποι; Δεν ακούγεται τίποτε. Ούτε φωνή ούτε ανάσα. Νεκρική σιγή παντού. Όλοι τεντώναμε τα αυτιά. Όλοι με κίνδυνο της ζωής μας κατεβαίναμε σε υπόγειες πόρτες, εμπαίναμε στα μαγαζιά ή περνούσαμε ορθάνοιχτες πόρτες. Ολοι να σώ­σουμε έστω και έναν. Οι ώρες πέρασαν γρήγορα χωρίς αποτέλεσμα. Σε λίγο θα νύχτωνε και το σκοτάδι θα έπεφτε μαύρο και βαρύ σ' όλον τον Πειραιά. Ό συσκοτισμός ήταν αυ­στηρός και ή κυκλοφορία δεν επιτρέπονταν μετά την δύση του ήλιου.
Με σανίδες και ξύλα φράξαμε μερικά μαγαζιά και από την Βασ. Γεωργίου πήγαμε στην Αστυνομική Δ/νση, που ήταν σ' ένα τριώροφο καινούργιο κτήριο στην οδό Αγίου Κων/τίνου και Σωτήρας. Ήταν σκο­τεινά όλα. Ψηλαφητά ανεβήκαμε τις σκάλες και φτάσαμε στο διάδρομο του πρώτου ορόφου. Εκεί το φως ενός κεριού μας άλλαζε την όψι και μας μετέβαλε σε παράξενες σκιές.
Μαζευτήκαμε όλοι σ' ένα σκοτεινό γραφείο καλά καμουφλαρισμένο με μπλε χαρτί στα τζάμια. Το φως του κεριού έφτανε ως εμάς από την ανοικτή πόρτα. Είμαστε αγνώριστοι, λασπωμένοι, βρεγμένοι και κατάκο­ποι και νηστικοί. Τότε ήλθε ανάμεσα μας ο Διοικητής μας κ. Ευάγγελος Καραμπέτσος. Ευθυτενής, σοβαρός, με την θλίψη ζωγραφισμένη στο πρόσωπο του μας κοίταξε όλους και μετά ολιγόλεπτη σιωπή μας είπε:
« Ή Αστυνομία, όπως γνωρίζετε, προκειμένου να ανταποκριθεί εις το καθήκον της προς τον Πολίτη και την Πατρίδα ευρίσκεται όλο το 24ωρο κάθε ημέρας στο πόδι. Ο βομβαρδι­σμός του Πειραιώς ήταν μια συμφορά για τους Πολίτες του και τους περαστικούς. Δεν ταιριάζει θρήνος και λιποψυχία, διότι τότε δεν θα ανταποκριθούμε στο  δύσκολο και ξένο προς τα καθήκοντα μας έργο.
» Αφού όμως, όλες οι υπηρεσίες διελύθησαν και αυτή σχεδόν, ή Α­στυνομία, εμείς, εκτός από το πολύ­πλευρο και υπεύθυνο έργο μας, εγίναμε εκσκαφείς, κατεδαφισταί, τραυμα­τιοφορείς, ιατροί, νεκροφορείς. Εκάναμε το καθήκον μας εις το ακέραιο και άλλοι έρχονται από την Αθήνα, δια τις νυκτερινές περιπο­λίες. Σεις θα πάτε σε λίγο στο Τμήμα μας να πλυθείτε και να ξεκουραστείτε. Φαίνεται πως το 1944, επιφυλάσσει πολλά δια τους "Έλληνες και το Αστυνομικό Σώμα, το οποίον τόσο πιστά υπηρετούμε. Ό Θεός όμως είναι μεγάλος. Θέλω από σας, ενότη­τα, αλληλοβοήθεια, εμμονή εις το καθήκον, διότι έτσι θα ξεπεράσουμε όσο είναι δυνατόν πιο ανώδυνα τις δοκιμασίες σαν την τωρινή. Σας ευχαριστώ όλους σας και σας καληνυ­χτίζω».
Μας έσφιξε όλων το χέρι και πήγε στο διπλανό Γραφείο του υποδιευθυντού. Χάθηκε μέσα στο σκοτάδι του δωματίου. Εμείς βγήκαμε στην οδό Αγ. Κωνσταντίνου όπου το σκοτάδι ήταν πιο βαθύ που μύριζε κόλαση και θανατικό. Μας φόρτωσαν σ' ένα φορτηγό και σιγά-σιγά φύγαμε, χωρίς να βλέπουμε από πού περάσαμε».
----------------
Σχετικά με το βομβαρδισμό και το καταφύγιο της Ηλεκτρικής λέγει ο  Ιάκωβος Βαγιάκης:

Ο μαθητής τότε, Ιάκωβος Βαγιάκης, μάρτυρας του συμμαχικού βομβαρδισμού, αναφέρει: «Το πιο τραγικό περιστατικό όμως ήταν η κατάρρευση του κτιρίου της Ηλεκτρικής Εταιρίας που βρισκόταν στην τότε οδό Βασιλέως Κωνσταντίνου και σήμερα Ηρώων Πολυτεχνείου, μεταξύ των οδών Καραολή - Δημητρίου και Ελ. Βενιζέλου. Στο υπόγειό του υπήρχε οργανωμένο καταφύγιο όπου κατέφυγαν μεταξύ των άλλων και όλες οι μαθήτριες, μαζί με τις δασκάλες τους, της Επαγγελματικής και Οικοκυρικής Σχολής Θηλέων του Δήμου Πειραιά (στεγαζόταν εκεί που σήμερα είναι το Δημαρχείο). Το κτίριο κατέρρευσε, το καταφύγιο άντεξε αλλά θάφτηκε κάτω από τα χαλάσματα των επάνω ορόφων, με αποτέλεσμα να θαφτούν ζωντανοί όλοι όσοι υπήρχαν στο καταφύγιο.
»Αμέσως μετά τον βομβαρδισμό, γερμανικά στρατιωτικά τμήματα άρχισαν την προσπάθεια απομάκρυνσης των ερειπίων, ώστε να ελευθερωθούν οι εγκλωβισμένοι. Ήταν σούρουπο σχεδόν της ίδιας ημέρας, όταν μαζί με τον φίλο μου, μακαρίτη σήμερα, Πέτρο Ρούσση θελήσαμε να δούμε από κοντά σε ποιά κατάσταση βρισκόταν η πόλη. Βαδίσαμε στην κεντρική οδό Βασιλέως Κωνσταντίνου προς την πλατεία Κοραή (Δημοτικού Θεάτρου). Κρατήρες βομβών ήταν διάσπαρτοι στην πόλη. Πτώματα εξείχαν απ' αυτούς και ένα σωρό γκριμισμένα σπίτια ήταν γύρω μας. Θυμούμαι χαρακτηριστικά ότι στο πεζοδρόμιο έξω από το κατάστημα διαγωνίως απέναντι του Δημοτικού Θεάτρου υπήρχε ένας τεράστιος κρατήρας από το βάθος του οποίου εξείχε ολόκληρο γυναικείο πόδι με γοβάκι. Κολώνες ηλεκτρικού ήταν πεσμένες και καλώδιά τους ήταν διάσπαρτα εδώ και εκεί. Καταλήξαμε στην γωνία των οδών Ηρώων Πολυτεχνείου και Καραολή - Δημητρίου.
»Απ' εκεί βλέπαμε τις προσπάθειες των γερμανικών στρατιωτικών τμημάτων που με το φως προβολέων αυτοκινήτων προσπαθούσαν να αποσύρουν τα χαλάσματα από το καταφύγιο της Ηλεκτρικής. Συγχρόνως άλλα τμήματα περιφρουρούσαν τους γύρω χώρους ώστε να μην πλησιάσουν περίεργοι ή πλιατσικολόγοι. Όμως για κακή τύχη των εγκλωβισμένων σήμανε συναγερμός στις οκτώ για τον δεύτερο βομβαρδισμό. Μετά τους Αμερικανούς ήλθαν οι «σύμμαχοι» Άγγλοι. Ο επικεφαλής της προσπάθειας Γερμανός αξιωματικός σφύριξε, οι στρατιώτες συντάχθηκαν και απεχώρησαν. Όταν την επομένη κατάφεραν να απομακρύνουν τα ερείπια, τους βρήκαν όλους νεκρούς από ασφυξία.»

=====================

 2. Από το κείμενον «Οι τρεις βομβαρδισμοί του Πειραιά (11 Ιανουαρίου 1944)» του Στέφανου Μίλεση στο "Pireorama ιστορίας και πολιτισμού"

http://pireorama.blogspot.com/2012/01/11-1944.html?spref=fb&m=1

Ο κατοχικός τότε πρωθυπουργός της Ελλάδας Ιωάννης Ράλλης διαμαρτυρήθηκε έντονα γράφοντας τα κάτωθι:
«Αεροπορική επιδρομή πρωτοφανούς αγριότητος έλαβε χώραν την μεσημβρίαν της σήμερον εις την γείτονα. Δεν πρόκειται περί πολεμικής επιχειρήσεως, αλλά περί τρομοκρατικής επιθέσεως εναντίον του ελληνικού λαού του Πειραιώς, θύμα της βαρβάρου αυτής ενεργείας. Δεν εβομβαρδίσθησαν στόχοι στρατιωτικοί, αλλά αυτή η καρδιά της πόλεως του Πειραιώς. Καθ’ εκατοντάδας θρηνούμεν τα θύματα της εξάλλου αυτής πράξεως των επιδρομέων. Εκκλησίαι, και ο καθεδρικός ναός, δημόσια και κοινωφελή ιδρύματα, ιδιωτικαί κατοικίαι και γραφεία εβλήθησαν μετά λύσσης και ασφαλώς εκ προμελέτης… Ρηγνύω κραυγήν διαμαρτυρίας ενώπιον της Ανθρωπότητος δια το επιτελεσθέν πρωτάκουστον ανοσιούργημα, το οποίον δεν είναι δυνατόν να αφεθή αστιγμάτιστον όταν σημάνη η ώρα της δικαιοσύνης».
Συναφώς…
Ο πρώην πρωθυπουργός, Γεώργιος Ράλλης, έγραψε: «Στις 11 Ιανουαρίου του 1944 βομβαρδίστηκε από συμμαχικά αεροπλάνα ο Πειραιάς και οι γύρω συνοικισμοί, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν περίπου 1.000 και να τραυματιστούν ακόμη περισσότεροι Έλληνες. Στο λιμάνι προξενήθηκαν ελάχιστες ζημιές και την άλλη μέρα σε ομιλία του από το ραδιοσταθμό των Αθηνών ο πατέρας μου (ο πρωθυπουργός επί κατοχής Ιωάννης Ράλλης) καταδίκασε την πρωτοφανή σε αγριότητα επιδρομή. Για την ενέργεια αυτή των συμμαχικών αεροπλάνων διαμαρτυρήθηκε έντονα, χαρακτηρίζοντας την «πρωτάκουστο κακούργημα». Τις φράσεις αυτές ο σταθμός του Καΐρου τις θεώρησε προδοτικές και την ίδια γνώμη είχαν και οι δικαστές που καταδίκασαν τον πατέρα μου. Η εξόριστη ελληνική κυβέρνηση, αντί να εκφράσει τη λύπη της για την άστοχη ενέργεια που προκάλεσε τόσα θύματα, επιτέθηκε εναντίον του πάτερα μου ανακοινώνοντας ταυτόχρονα ότι η επιχείρηση ήταν επιτυχής».
----------------
Κάποιες απαντήσεις των συμμάχων μίλησαν για «στρατιωτικούς στόχους που προσβλήθηκαν και για ατυχή θάνατο ορισμένων κατοίκων που ήταν αναγκαίο επακόλουθο της επιδρομής». Οι στρατιωτικοί στόχοι που προσβλήθηκαν κατά την διάρκεια του βομβαρδισμού ήταν οι 8 Γερμανοί στρατιώτες που σκοτώθηκαν, ενώ όταν αναφερόμαστε στο αναγκαίο επακόλουθο της επιδρομής μιλάμε για 5.500 νεκρούς και για τεράστια καταστροφή αφορούσα την υλικοτεχνική υποδομή της πόλης.
----------------
Για πολλά χρόνια ένα από τα ερωτήματα που υπήρχαν ήταν αν επρόκειτο για αγγλικά ή αμερικάνικα αεροπλάνα. Η ανέλκυση από την θάλασσα όμως ενός αεροπλάνου που έριξαν οι Γερμανοί κατά την διάρκεια του πρώτου βομβαρδισμού καθώς και η τυχαία ανακάλυψη βόμβας απέδειξαν περίτρανα ότι επρόκειτο για καθαρά αμερικάνικο βομβαρδισμό που πραγματοποιήθηκε από Ιπτάμενα Φρούρια (Πρόκειται για ένα τετρακινητήριο βαρύ βομβαρδιστικό αεροπλάνο που κατασκευάστηκε από την εταιρία Boeing για τις ανάγκες της Αμερικανικής αεροπορίας. Χρησιμοποιήθηκε κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο κυρίως για τον βομβαρδισμό Γερμανικών στόχων.  Μπορούσε να πετάξει σε πολύ μεγάλο ύψος, σε μεγάλες αποστάσεις, μεταφέροντας μεγάλο φορτίο και μπορούσε να αμυνθεί σε εχθρικές επιθέσεις. Ήταν το αεροπλάνο με τη ρίψη περισσοτέρων βομβών από οποιοδήποτε άλλο, κατά τη διάρκεια του πολέμου). Όμως στο σημείο αυτό οφείλουμε να πούμε ότι έστω και αν ποτέ δεν έβρισκαν το βυθισμένο στον λιμένα αεροσκάφος, έστω και αν ποτέ δεν έβρισκαν βόμβα αμερικάνικου βομβαρδιστικού, δεν θα υπήρχε καμία δικαιολογία να μην φανερωθεί η ταυτότητα των δραστών αφού η αποστολή ουδέποτε κρατήθηκε μυστική ή απόρρητη περισσότερο ή λιγότερο από τις υπόλοιπες επιχειρήσεις της εποχής εκείνης. Οι πιλότοι ουδέποτε κρύφτηκαν, συνέστησαν μάλιστα ενώσεις και συνδέσμους και ανάρτησαν εμφανώς τις αποστολές τους μεταξύ των οποίων ήταν και ο βομβαρδισμός του Πειραιά.
----------------
Σχηματισμός τέτοιων σκαφών (B17) απογειώθηκαν από την αμερικάνικη πλέον βάση της Φότζια Ιταλίας, που ανήκαν στην 5η πτέρυγα της 15ης Αεροπορικής Στρατιάς. Για προστασία από τυχόν προσβολή τους από Γερμανικά αεροσκάφη συνοδεύονταν από καταδιωκτικά αεροσκάφη τύπου Lockheed P 38 Lightning.
Ο πιο πάνω σχηματισμός έφτασε στον Πειραιά στις 12.35 και στις 13.43 αποχώρησε. Το μεγαλύτερο μέρος των βομβών που έριξε ήταν εμπρηστικές.
Όμως όπως προαναφέραμε δεν ήταν μόνο αυτός ο βομβαρδισμός. Ακολούθησε στις 19.22 ένας βομβαρδισμός που κράτησε έως 21.40′ και ένας τρίτος ακόμα από 21.57′ έως 23.15′ ώρα. Οι δύο τελευταίοι βομβαρδισμοί πραγματοποιήθηκαν από αγγλικούς σχηματισμούς αυτή την φορά (RAF). 
Η συνολική διάρκεια των βομβαρδισμών ήταν 5 ώρες! Δηλαδή επί πέντε ώρες ο Πειραιάς ο βομβαρδιζόταν ανηλεώς. Η μεγαλύτερη καταστροφή έγινε το πρώτο μισάωρο του πρώτου, του αμερικανικού δηλαδή βομβαρδισμού, αλλά και το τελευταίο μισάωρο του τελευταίου νυχτερινού βομβαρδισμού.
----------------

Η ΕΠΙΣΗΜΟΣ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΜΥΝΗΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

Τα αποτελέσματα των τριών βομβαρδισμών καταγράφηκαν στις 12 Ιανουαρίου του 1944, σε επίσημη αναφορά της Πολιτικής Αμύνης του Πειραιά, προς την προϊσταμένη αρχή της στην Αθήνα. Η αναφορά αυτή περιελάμβανε τις καταστροφές που είχαν γίνει στην πόλη, κατά περιφέρειες των αστυνομικών τμημάτων.
Υπηρεσία Πολιτικής άμυνας υπήρχε εντός κάθε αστυνομικού καταστήματος, η οποία έστελνε την αναφορά της προς την Διεύθυνση Αστυνομίας Πειραιώς όπου έδρευε η κεντρική υπηρεσία της Πολιτικής Άμυνας για τον Πειραιά.
Αυτή λοιπόν αφού συγκέντρωσε τις τοπικές αναφορές των τμημάτων συνέταξε μια συνολική αναφορά. Θα παρατηρήσουμε ότι οι αναφορές των τμημάτων διαφέρουν ως προς αυτά που καταγράφουν. Βάση δίδεται στα σημεία που έπεσαν βόμβες και αυτά κυρίως αναφέρονται. Αν οι συγκεκριμένες βόμβες σκότωσαν ή τραυμάτισαν ή έθαψαν ζωντανούς ανθρώπους δεν μπορεί να υπολογιστεί. 

Στην περιφέρεια του τότε Α΄ Αστυνομικού Τμήματος:

Επλήγη ιδιαιτέρως η οδός Φιλελλήνων από την παράλια ζώνη έως το ύψος της Λεωφόρου Βασιλέως Κωνσταντίνου (σημερινή Ηρ. Πολυτεχνείου).
Βόμβες έπεσαν στην οδό Ευπλοίας, στην οδό Χατζηκυριάκου, στις οδούς Θεοχάρη και Φαβιέρου.

Στην περιφέρεια του Β΄ Αστυνομικού Τμήματος:

Βόμβες έπεσαν επί του  Ι.Ν. της Αγίας Τριάδος, σε όλο το μήκος της οδού της Λεωφόρου Γεωργίου Α΄και στον Τινάνειο Κήπο, στην οδό Νοταρά, στην Ακτή Ποσειδώνος, επί των οδών Γούναρη, Καποδιστρίου, Λουδοβίκου, Κέκρωπος, στην Πλατεία Λουδοβίκου, στη Σχολή Καλογραιών «Ζαν Ντ’ Αρκ», στην οδό Ζωσιμαδών, στην οδό Ναυάρχου Μπήττυ, στη Ζαννή, στην οδό Ντενύ Κοσσέν, στις οδούς Βασιλέως Κωνσταντίνου, Πραξιτέλους, Ανδρούτσου, Υψηλάντου, Σκυλίτση (τροχιοδρόμων), Ευαγγελιστρίας, Κουντουριώτη, στην οδό Βενιζέλου (πρώην Ηφαίστου) και στην οδό Αλκιβιάδου.
Σύνολο βομβών: 51. Αριθμός θυμάτων νεκρών και τραυματιών: Ανεξακρίβωτος! Υπολογίζονται προχείρως σε εκατοντάδες.

Στην περιφέρεια του Γ΄ Αστυνομικού Τμήματος:

Βόμβες έπεσαν στις οδούς Πολυδεύκους, Κάστορος και Χαϊδαρίου, στην οδό Αγίου Διονυσίου, στη διασταύρωση Χαϊδαρίου και Γαβριάς και σε διάφορα μέρη της οδού Χαϊδαρίου. Ακόμα στις οδούς Δραγατσανίου, Δάφνης, Φωκίωνος, Αιτωλικού, επί του Ξενοδοχείου «Ακρόπολις», σε πολλά σημεία της Ακτής Κονδύλη.
Σύνολο βομβών: 20. Αριθμός θυμάτων: Μέγας, δυσκόλως εξακριβούμενος λόγω ερειπίων.

Στην περιφέρεια του Δ΄ Αστυνομικού Τμήματος:

Βόμβες έπεσαν στις οδούς Πύλης, Ζέας, πάροδο Θεάτρου Τσόχα, Μεγάλου Αλεξάνδρου από αριθμό 32 έως αριθμό 41, Ακτή Τουρκολίμανου, Καρατζά και έναντι κινηματοθεάτρου Τσόχα.
Σύνολο βομβών: 6. Αριθμός θυμάτων: 20 νεκροί και 1 τραυματίας.

Στην περιφέρεια του Στ’ Αστυνομικού Τμήματος:

Βόμβες έπεσαν στο Συνοικισμό της Ευγενείας, Πλατεία Φιλιππίδη, οδό Ροδόπης, Βιτωλίων, Αγίου Όρους, Σαλαμίνος, Υπαπαντής, Θεσσαλονίκης, Ολύνθου, Τέρμα Αγίου Γεωργίου.
Σύνολο βομβών: 16. Αριθμός θυμάτων: 9 νεκροί και 6 τραυματίες.

Στη περιφέρεια του Η’ Αστυνομικού Τμήματος:

Βόμβες έπεσαν στις οδούς Σμύρνης, Βασιλικών, Μυκάλης, Μακρών Τειχών, Κωνσταντινουπόλεως, Αλών, Δραγατσανίου, Πολεδεύκους, Αλιπέδου και στην οδό Αθηνών.
Αριθμός θυμάτων: Ανεξακρίβωτος!

Στην περιφέρεια του Θ’  Αστυνομικού Τμήματος:

Βόμβες έπεσαν στις οδούς, Κανελλοπούλου, Αναλήψεως, Αρκαδίας, Σφαγείων, Αγίου Φανουρίου, Παντελεήμονος, Καλοκαιρινού, στην αποθήκης της Κοπής και στην οδό Μεθώνης.
Αριθμός θυμάτων: Έχουν ανασυρθεί μέχρι στιγμής 16 νεκροί ενώ οι τραυματίες είναι πολυάριθμοι.

Οι πυρκαγιές, γράφει η έκθεση πιο κάτω, συνεχίζουν το καταστροφικό τους έργο ανεξέλεγκτες. Όσον αφορά τις καταρρεύσεις των οικιών η αναφορά συνεχίζει λέγοντας, ότι είναι τόσες πολλές ώστε θα χρειασθούν πολλές μέρες για να καταμετρηθούν. Εκ των Αστυνομικών κτηρίων βομβαρδίστηκαν και κατεστράφηκαν το Τμήμα Τροχαίας, το Τμήμα Επιφυλακής, σκοτώθηκε ο Υπαστυνόμος Α. Κουφός ενώ αγνοείται ο Αστυνόμος Λεβέντης.
----------------

Συνεπώς οι αναφορές που συνετάχθηκαν την επόμενη κιόλας μέρα, αδυνατούσαν να καταγράψουν το σύνολο της καταστροφής. Συμπεράσματα όπως αριθμός θυμάτων ανεξακρίβωτος ή μέγας δηλώνουν φανερά την αδυναμία αυτή. Εξάλλου και στις περιφέρειες που δηλώθηκαν οι νεκροί, όπως για παράδειγμα οι 9 νεκροί της περιφέρειας του Στ’  Αστυνομικού Τμήματος, η συνέχεια ήταν διαφορετική καθώς αλλεπάλληλες συμπληρωματικές αναφορές διέψευσαν στην ουσία την πρώτη αρχική εκτίμηση.
Αρκεί να σημειωθεί ότι μέχρι τα μεσάνυχτα της 12ης Ιανουαρίου είχαν ανασυρθεί από τα ερείπια τόσοι νεκροί, που τα πτώματα προχείρως απλωμένα επί των οδοστρωμάτων ξεπερνούσαν τα χίλια!
Άλλοι 500 νοσηλεύονταν σε ιδιαίτερα κρίσιμη κατάσταση στα νοσοκομεία του Πειραιά ενώ άλλοι 258 βαριά τραυματισμένοι είχαν διακομιστεί σε νοσοκομεία των Αθηνών.Μέγας επίσης ήταν ο αριθμός των εισαχθέντων σε ιδιωτικές κλινικές και των δύο πόλεων που με πρόχειρους υπολογισμούς προσεγγίζει τους δύο χιλιάδες!
Το πόρισμα των εφημερίδων την 13η Ιανουαρίου του 1944 υπολογίζει τα θύματα πάνω από 2.000 και ενώ η καταμέτρηση συνεχίζεται. Το πώς ο αριθμός αυτός που καθημερινά ανέβαινε και που κάποια στιγμή έφτασε τους 5.500 έφτασε μεταπολεμικά στους 871 είναι άξιον θαυμασμού!
Σε καμία περίπτωση λοιπόν ο αριθμός των νεκρών δεν είναι αυτός που σήμερα τιμάται σε εκδηλώσεις μνήμης του Δήμου Πειραιώς, κάθε 11η Ιανουαρίου, επί του μνημείου που έχει ανεγερθεί στο κοιμητήριο της «Ανάστασης». Κι αυτό διότι τις ημέρες που ακολούθησαν των βομβαρδισμών τα πτώματα που ανασύρονταν πολλαπλασίαζαν τον αριθμό της αρχικής καταμέτρησης, ενώ από τους 3.500 περίπου τραυματίες σε δημόσια και ιδιωτικά νοσοκομεία Πειραιώς και Αθηνών, υπέκυψαν στα τραύματά τους περισσότεροι από από το 30 τοις εκατό.
===============

Στην Αγία Τριάδα

Θα χρειάζονταν ώρες ατελείωτης περιγραφών για μεταφερθεί με ρεαλισμό η περιγραφή μιας κόλασης που λεγόταν Πειραιάς. Φωνές ψυχοραγούντων και διαμελισμένων ακούγονταν από τα χαλάσματα, ειδικά από τεράστια σε μέγεθος κτήρια που φιλοξενούσαν κόσμο όπως ο ναός της Αγίας Τριάδας που μεταβλήθηκε σε σωρό ερειπίων. Μόνο η πρόσοψη είχε μείνει όρθια. Όμως ο υπόλοιπος ναός είχε μεταβληθεί σε μια φονική παγίδα σε όσους έτρεξαν τελευταία στιγμή να εισέλθουν εντός αυτού. Την επόμενη ημέρα τα πτώματα που έβγαλαν ήταν φρικτά παραμορφωμένα καθώς είχαν τεθεί σε μια μακάβρια σειρά, το ένα δίπλα στο άλλο, στο στηθαίο του δρόμου.
Ο κόσμος είχε τρέξει μέσα στην εκκλησία αντί ενός καταφυγίου πιστεύοντας ότι στην εκκλησία δεν θα ρίξουνε. Κι έτσι ο ναός βρέθηκε κατάμεστος από κόσμο την ώρα του βομβαρδισμού, λίγα λεπτά μετά το πρώτο συριγμό των σειρήνων.

Και οι Πειραιώτες την επόμενη ημέρα ρωτούσαν ο ένας τον άλλον.
«Εμείς οι Έλληνες τι φταίξαμε;», «Τι τους κάναμε;», «Δεν πολεμήσαμε μαζί τους; Δεν βλέπουν ότι αγωνιζόμαστε να επιζήσουμε σαν φυλή και ως Έθνος, χωρίς καμιά βοήθεια από πουθενά; Γιατί μας σκοτώνουν άραγε οι λεγόμενοι «σύμμαχοι» και «ελευθερωτές» μας;»

Η φρίκη των κοριτσιών της Επαγγελματικής Σχολής

Άλλο ένα θλιβερό άκουσμα ήταν το καταφύγιο της «Ηλεκτρικής» στο οποίο είχαν καταφύγει οι 85 μαθήτριες της Επαγγελματικής και Οικοκυρικής Σχολής του Δήμου Πειραιά που μαζί με τις 15 καθηγήτριες έτρεξαν να βρεθούν στην ασφάλεια που υποτίθεται ότι προσέφερε ένα πιστοποιημένο καταφύγιο! Δυστυχώς όλα τα καταφύγια του Πειραιά είχαν κατασκευαστεί την περίοδο 1937 με 1939, με προδιαγραφές ενός πολέμου που ανήκε πλέον σε άλλη εποχή. Η θανατηφόρος πρόοδος των μέσων είχε αλλάξει δραματικά μέσα σε λίγα μόλις χρόνια. Τα διπλάνα της εποχής εκείνης με τις βόμβες που έριχναν είχαν περάσει στην ιστορία. Οι βόμβες των ιπταμένων φρουρίων μπορούσε πλέον να ισοπεδώσει μια πολιτεία σε λιγότερο από μια ημέρα. Τα καταφύγια είχαν πάψει προ πολλού να προσφέρουν την όποια ασφάλεια μπορούσαν.
Η βόμβα που έπεσε πάνω στο καταφύγιο της «Ηλεκτρικής» κατεδάφισε και όλα τα γύρω κτίσματα τα ερείπια των οποίων καταπλάκωσαν το καταφύγιο. Η έξοδος φράχτηκε και τα δυστυχισμένα κορίτσια άρχισαν να φωνάζουν, να ουρλιάζουν καθώς το οξυγόνο τους τελείωνε. Οι φωνές ακούγονταν σε μεγάλη απόσταση γύρω από το καταφύγιο επί της οδού Βασιλέως Κωνσταντίνου (σημερινή Ηρ. Πολυτεχνείου). Όλοι έτρεξαν να προσφέρουν βοήθεια. Και ενώ όλοι έσκαβαν με αξίνες, ακολούθησε ο δεύτερος βομβαρδισμός και μετά το τρίτος! Οι διασώστες είτε σκοτώθηκαν είτε παραιτήθηκαν από την προσπάθεια. Έτσι οι δυστυχισμένες 85 μαθήτριες μαζί με τις δασκάλες τους πέθαναν από ασφυξία!
------------
Η Janne D’ Arc: Η μοίρα επιφύλαξε την ίδια περίπου τύχη για τη Γαλλική Σχολή των Καλογραιών «Janne D’ Arc» που οι βόμβες που την έπληξαν φόνευσαν καθηγήτριες και μαθήτριες όμοια με την Επαγγελματική Σχολή.

Οι Πειραιώτες συνάντησαν το θάνατο και σε άλλα πρόχειρα καταφύγια που προσέτρεξε όπως ήταν τα υπόγεια. Σε ένα εξ αυτών στην οδό Τσαμαδού, ανακάλυψαν ότι οι προσφεύγοντες πνίγηκαν εξαιτίας του νερού! Θαμμένοι ως ήταν κάτω από τα ερείπια εισχώρησε νερό εξαιτίας σπασμένου αγωγού που πλημμύρισε το υπόγειο με τη φραγμένη έξοδο προκαλώντας αυτό τον τόσο παράδοξο θάνατο.
Ελαφρότερες ζημίες ευτυχώς υπέστη το Δημοτικό Θέατρο Πειραιώς που από τύχη διασώθηκε.

Η βοήθεια των θυμάτων

Η βοήθεια που προσφέρθηκε στα θύματα του βομβαρδισμού προερχόταν κύρια από ιδιώτες και την εκκλησία σε θέματα στέγασης και ρουχισμού. Οι εκκλησίες του Πειραιά που είχαν διασωθεί ανοίχτηκαν για την φιλοξενία των χιλιάδων αστέγων, τη στιγμή που ο χειμώνας βρισκόταν στην κορύφωσή του. Χαρακτηριστική μεταξύ άλλων είναι η βοήθεια του πτωχού Σωματείου Ταξιθετών που δέχθηκαν τέσσερις πειραϊκές οικογένειες, τις οποίες φιλοξένησαν στα γραφεία τους.

Το προσωπικό του νοσοκομείου «Σωτηρία» εξέλαβε την αυθόρμητη απόφαση να στερηθεί του μεσημεριανού και του βραδινού γεύματος της επόμενης ημέρας, προκειμένου το φαγητό που θα εξοικονομηθεί να διατεθεί στους τραγικούς βομβόπληκτους Πειραιώτες.

Αλλά και μετά το κακό της 11ης Ιανουαρίου οι επόμενες μέρες δεν πέρασαν εύκολα σε όσους σώθηκαν. Τραγωδία, ερήμωση, εγκατάλειψη. Το χειρότερο όλων είναι ότι δεν υπάρχουν πλέον σειρήνες να ηχήσουν συναγερμό. Έτσι σε κάθε φήμη περί συναγερμού όλοι τρέχουν σαν τρελοί. Χωρίς να ξέρουν που πάνε. Όλοι γνωρίζουν ότι οι σειρήνες είναι χαλασμένες και κανείς δεν γνωρίζει την αλήθεια.
----------------

Ο «αποτυχημένος» βομβαρδισμός κατά τους Αμερικανούς

Συνεχίζοντας τη μικρή μας έρευνα για τους λόγους που βομβαρδίστηκε ο Πειραιάς συναντήσαμε άλλη μια πληροφορία. Είναι αυτή που δίνεται πλέον ελεύθερα από το Military History Network, που αφορά την USAF (αμερικάνικη αεροπορία). Οι 3 πρώτες γραμμές είναι αυτές που αφορούν την καταστροφή της πόλης, ενώ στο ημερολόγιο κάνει λόγο μόνο για βομβαρδισμό λιμένα. Απώλειες δικές τους 8 αεροσκάφη εκ των οποίων τα 6 καταστράφηκαν από μεταξύ τους σύγκρουση λόγω συννεφιάς.

TUESDAY, 11 JANUARY 1944

STRATEGIC OPERATIONS (Fifteenth Air Force): B-17’s, with P-38 escort, bomb the harbor at Piraeus, Greece; they destroy 8 attacking fighters; 6 B-17’s are lost in midair collisions in the heavy overcast.
Transfers in Italy:
HQ 82d Fighter Group and 95th, 96th and 97th Fighter Squadrons from Lecce to Vincenzo Airfield with P-38’s.
HQ 456th Bombartment Group (Heavy) and 744th, 745th, 746th and 747th Bombardment Squadrons (Heavy) to Cerignola from the US with B-24’s; first mission is 10 Feb.
Από το ημερολόγιο αποστολών της 301 μοίρας βομβαρδιστικών η οποία προς το τέλος του πολέμου ενσωματώθηκε με την 15η Αεροπορική Δύναμη όπως είπαμε βλέπουμε την κίτρινη ένδειξη που αφορούσε την αποστολή βομβαρδισμού του Πειραιά: 01/11/1944 Piraeus Greece – H

Από το ημερολόγιο αποστολής ουδεμία αναφορά γίνεται ως προς τους στόχους…
Από το βιβλίο πτήσεων όμως φαίνεται ότι η 301 μοίρα πέταγε πάνω από Αθήνα-Πειραιά για όγδοη φορά από τις 10 Σεπτεμβρίου 1943 μέχρι και την 11 Ιανουαρίου του 1944. Είχε γνώση του εναέριου χάρτη καθώς και την εξοικείωση. Είχε εκτελέσει οκτώ ολόκληρες πτήσεις με μοναδικό σκοπό την εξοικείωση με τη γεωγραφία της πόλης του Πειραιά. Οκτώ ολόκληρες φορές όλο το σμήνος είχε διέλθει πάνω από τη πόλη με μοναδικό σκοπό να επιτύχει έναν και μόνο βομβαρδισμό. Αυτό της 11ης Ιανουαρίου του 1944!

Εξετέλεσε αποστολές πάνω από Αθήνα Πειραιά την:
 (στις ημερομηνίες προηγούνται οι μήνες σύμφωνα με τον αγγλοσαξωνικό τρόπο αρίθμησης)
10/9/1943 Αthens
10/10/1943 Αthens
11/17/1943 Αthens
12/6/1943 Αthens
12/8/1943 Αthens
12/14/1943 Piraeus
12/20/1943 Athens
1/11/1944 Piraeus
----------------

ΜΕΡΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

- Δεν έμεινε σχολείο, νοσοκομείο, εκκλησία, καταφύγιο και γενικά χώρος που συγκεντρώνονταν κόσμος που να μην επλήγη.
- Η καταστροφή σε κόστος υπολογίστηκε περί τα 325 εκατομ. προπολεμικές δραχμές.
- Ο Πειραιάς από την μεγαλοπρέπεια του μεσοπολέμου βυθίστηκε ολοκληρωτικά στο χάος και έκανε χρόνια για να ορθοποδήσει.
- Κανένα διεθνές δικαστήριο δεν δίκασε αυτό το έγκλημα πολέμου, ουδείς τιμωρήθηκε.
- Κανείς εκπρόσωπος δημοτικής ή άλλης αρχής εζήτησε αποζημίωση και ουδείς αποζημιώθηκε.
- Καμία πόλη που δεν ανήκε στην γερμανική Επικράτεια, δεν βομβαρδίστηκε τρεις φορές την ίδια μέρα από δύο διαφορετικές υπερδυνάμεις της εποχής.
- Καμία συμμαχική πόλη δεν βομβαρδίστηκε από τους ίδιους τους συμμάχους.
- Δεν έγινε ποτέ γνωστόν αν υπήρχε διαταγή σύμφωνα με την οποία σφυροκόπησαν αλύπητα τον πληθυσμό και όχι τους στρατιωτικούς στόχους ή εάν αυτό συνέβη λόγω των άσχημων καιρικών συνθηκών που επικρατούσαν.
---------------------

ΑΠΑΝΤΗΣΙΣ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΣΕ ΕΡΩΤΗΣΙ:
Συγγνώμη για την καθυστέρηση στην απάντηση αλλά τώρα μόλις μπήκα. Η οικογένειά της μητέρας μου από αυτόν τον βομβαρδισμό εξαφανίστηκε ολοσχερώς. Από τους 6 νεκρούς που είχαν, δήλωσαν μόνο μια, την προγιαγιά που ήταν ήδη πολύ μεγάλη. Οι 2 διασωθέντες χρησιμοποιούσαν τα κουπόνια των άλλων για να εξασφαλίσουν την τροφή τους. Από την οικογένεια της γυναίκας μου η μάνα της σώθηκε γιατί την ημέρα εκείνη απλά δεν πήγε στην επαγγελματική σχολή (εκεί που είναι σήμερα το Δημαρχείο), όλες οι φίλες της σκοτώθηκαν. Είχα επίσης πάρα πολλά άλλα στοιχεία που δεν δημοσίευσα γιατί ήδη το άρθρο ήταν τεράστιο. Από τους 11.000 νεκρούς που έδωσε ο πειραιάς από 28 Οκτ. 1940 και μετά, οι 5.500 ήταν απώλειες του βομβαρδισμού. Έχω κατάσταση συνολική κατεστραφέντων οικιών, εκκλησιών και υποδομών. Από την παράθεση των στοιχείων και μόνο δεν είναι κανείς δυνατόν να μείνει στα 496 άτομα που εδηλώθηκαν ως απώλεια όταν μόνο τα σπίτια που εξαφανίστηκαν ήταν 600. Απλά άθροισαν τότε αυτά που δεν μπορούσαν να κρύψουν. Δηλαδή τα 70 άτομα του ξενοδοχείου Κοντινένταλ, τα παιδιά της γαλλικής, τα παιδιά της επαγγελματικής, τα θύματα της Αγίας τριάδας. Μόνο αυτά μας δίνουν 496. Από τον πληθυσμό απέκλεισαν κάθε μέτρηση.
=====================

3. Η ΕΚΔΟΣΙΣ ΤΗΣ ΑΝΑΜΝΗΣΤΙΚΗΣ ΣΕΙΡΑΣ ΓΡΑΜΜΑΤΟΣΗΜΩΝ

Η ανακοίνωσις των ΤΤΤ την περιγράφει ως εξής:

Εν Αθήναις τη 26η Μαΐου 1944
1) Παρέχεται υμίν η πληροφορία ότι την 1ην Ιουνίου τίθεται εις κυκλοφορίαν αναμνηστική σειρά γραμματοσήμων του βομβαρδισμού του Πειραιώς της 11/1/1944.
Τα γραμματόσημα ταύτα προέρχονται εξ επισημάνσεως κοινών γραμματοσήμων 1942 και αεροπορικών τοιούτων 1943.
2) Το συνολικόν ποσόν επισημανθέντων ως άνω γραμματοσήμων ανέρχεται εις 1.000.000 τεμάχια (ήτοι 100.00 σειραί) ως κάτωθι:
α) Εκ των κοινών γραμματοσήμων εκδόσεως 1942 επεσημάνθησαν ανά 100.000 τεμάχια εξ εκάστης των κλάσεων δρ. 15, 25, 50, 70 και 100.
β) Εκ των αεροπορικών γραμματοσήμων εκδόσεως 1943 επεσημάνθησαν επίσης ανά 100.000 τεμάχια εξ εκάστης των κλάσεων δρ. 10,25, 50, 100 και 200.
3) Η νέα εξ επισημάνσεως αξία εκάστης σειράς είναι 1.000.000 δρ.
4) Η κυκλοφορία των ως άνω γραμματοσήμων καθορίζεται εικοσαήμερος (ήτοι από 1ης μέχρι 20ης Ιουνίου 1944) δύναται δε να επικολλώνται ταύτα προαιρετικώς υπό των αποστολέων επί της αλληλογραφίας.
5) Η εξυπηρέτησις των εμπόρων, εξαγωγέων και φιλοτελιστών δια τοιούτων γραμματοσήμων καθωρίσθη ως κάτωθι:
α) Εις τους εμπόρους τους αναγνωρισθέντας ως τοιούτους μέχρι της 31 Δεκεμβρίου 1943, θα χορηγούνται μέχρι 150 σειρών.
β) Εις τους εξαγωγείς τους έχοντας εξαγάγει γραμματόσημα εις το εξωτερικόν από του έτους 1936 μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1943 αξίας άνω των δρ. 100.000, σειραί 150.
γ) Εις τους φιλοτελιστάς τους εγγεγραμμένους εις μίαν των Φιλοτελικών Εταιρειών μέχρι της 31/12/1943, μέχρι 10 σειρών.
δ) Εις τα επίκουρα (ανήλικα) μέλη των ιδίων ως άνω Φιλοτελικών Εταιρειών, σειρά μία.
6) Δύνανται οι φιλοτελισταί να καταθέσωσι την πρώτην ημέραν της κυκλοφορίας επιστολάς, εφ ών έχει επικολληθεί πλην του κανονικού τέλους εκ κοινών γραμματοσήμων και μία πλήρης σειρά εκ των αναμνηστικών τούτων γραμματοσήμων.
Παρακαλούμεν όπως ευαρεστηθήτε και δώσητε ευρείαν δημοσιότητα εις την
παρούσαν.
Ο Γεν Διευθυντής Φ. ΑΓΓΕΛΑΚΗΣ

Γράφει σχετικώς ο Αντώνης Βιρβίλης στο περιοδικό ΠΕΙΡΑΪΚΑ, Ιανουάριος 2003:

Τελικά ή σειρά κυκλοφόρησε στις 11 Ιουνίου αντί της 1ης του μηνός και η διάθεσή της από τα ταχυδρομικά γραφεία διήρκεσε μέχρι τις 30 Ιουνίου, δηλ, ένα εικοσαήμερο, όπως προέβλεπε το Διάταγμα.
Στα ταχυδρομικά γραφεία σχηματίστηκαν τη πρώτη ημέρα κυκλοφορίας ουρές από όλα τα κοινωνικά στρώματα, ενώ οι Γερμανοί αγόραζαν αθρόα προτιμώμενοι από όλους τους άλλους, με αποτέλεσμα η σειρά να γίνει ανάρπαστη λόγω του μικρού χρόνου κυκλοφορίας της και της μικρής ποσότητας (100.000 πλήρεις σειρές).
Αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι στο ταχ. γραφείο της Πλατείας Συντάγματος η ουρά έφθανε στις 6.30 το πρωί στην οδό Φιλελλήνων, ενώ στο ταχ. γραφείο του Μουσείου η ουρά άρχισε να σχηματίζεται από τις 4.15 τη νύκτα, παρά την αυστηρή απαγόρευση της κυκλοφορίας πού είχε επιβληθεί κατά τις βραδινές ώρες!
=====================

Κίνημα της 1ης Μαρτίου 1935 - Ο βομβαρδισμός του ευδρόμου "Έλλη"

ΠΗΓΗ : http://www.istorikathemata.com/2015/04/1935.html

Ο βομβαρδισμός του ευδρόμου "Έλλη" στο λιμάνι της Καβάλας κατά το Βενιζελικό κίνημα του 1935

 Ιωάννης Φιλίστωρ 16 Απριλίου 2015

Εύδρομο "Έλλη"

γράφει ο Φιλίστωρ

Ο Στόλος αποστατεί στο πλευρό των Βενιζελικών (1η Μαρτίου 1935)

Η εκκίνηση του Βενιζελικού κινήματος δόθηκε το απόγευμα της 1^ης Μαρτίου. Το πιο δύσκολο εγχείρημα σε όλο τον σχεδιασμό του κινήματος ήταν η κατάληψη του στόλου και αυτό γιατί υπήρχε στο ναύσταθμο ισχυρή φρουρά ασφαλείας 136 ανδρών, ενώ σε όλα τα πλοία είχαν τοποθετηθεί από τον Χατζηκυριάκο πλοίαρχοι που ήταν πιστοί στην κυβέρνηση. Εκτός όλων αυτών, ο Χατζηκυριάκος είχε αφαιρέσει τα πώματα των κυλίνδρων των μηχανών του Αβέρωφ ώστε να μην μπορεί το πλοίο να τεθεί σε κίνηση, ενώ απαγόρευσε και τη χορήγηση πυρομαχικών και καυσίμων στα πλοία. Ο στόλος εκτός από το θρυλικό καταδρομικό Αβερωφ και το εύδρομο Έλλη, είχε πέντε αντιτορπιλικά, τρία τορπιλοβόλα και πέντε υποβρύχια.

Την τολμηρή καταδρομική επιχείρηση ανέλαβε να φέρει εις πέρας ομάδα 30 αξιωματικών του ναυτικού υπό την αρχηγία του υποναυάρχου Ιωάννη Δεμέστιχα.ενώ ανάμεσα στους κινηματίες ήταν οι πλοίαρχοι Κολιαλέξης και Χαλικιόπουλος. Οι κινηματίες έφτασαν στο Πέραμα το απόγευμα της 1^ης Μαρτίου και κατάφεραν να εξουδετερώσουν το εκεί φυλάκιο, κόβοντας τα τηλεφωνικά σύρματα

Αντιναύαρχος Ιωάννης Δεμέστιχας

και την επικοινωνία μεταξύ Ναυστάθμου Σαλαμίνας και Αθηνών. Αμέσως μετά οι στασιαστές επιβιβάστηκαν σε δύο βενζινακάτους. Η πρώτη με επικεφαλής τον Κολιαλέξη ανέλαβε να εισέλθει στο ναύσταθμο και να καταλάβει το Διοικητήριο εξουδετερώνοντας τη φρουρά του. Η δεύτερη βενζινάκατος υπό το Δεμέστιχα πλεύρισε το «Αβέρωφ» και το κατέλαβε χάρις την συνέργεια μυημένων αξιωματικών και ναυτών του πληρώματος. Τα πώματα των μηχανών βρέθηκαν στο ναύσταθμο εκεί που ήταν κρυμμένα και έτσι το ισχυρότερο και ιστορικότερο πλοίο της Ελλάδας είχε αποσπαστεί από τους κινηματίες. Ακολούθως άλλες μονάδες κατελήφθησαν χωρίς πολλές αντιδράσεις και αντιστάσεις από τα πληρώματα τους, όπως το τορπιλοβόλο "Νίκη" και τα αντιτορπιλικά "Λέων" και "Ψαρά" καθώς πολλοί ναύτες και υπαξιωματικοί των πληρωμάτων ήταν μυημένοι στο κίνημα. Αντιθέτως, τα πληρώματα των αντιτορπιλικών «Ιέραξ" και «Πάνθηρ» αρνήθηκαν μέχρι τέλους να προσχωρήσουν και προέβαλλαν αντίσταση παρενοχλώντας τους κινηματίες. 

Ουσιαστικά οι κινηματίες είχαν θέσει υπό τη διοίκηση τους σχεδόν το σύνολο των καλύτερων μονάδων του Ελληνικού στόλου. Αμέσως ορίστηκαν νέοι πλοίαρχοι σε αυτά και ξεκίνησε μια αγωνιώδη προσπάθεια για να εφοδιαστούν με καύσιμα, πυρομαχικά και πόσιμο νερό, υπό τις παρενοχλήσεις των δύο ανθιστάμενων αντιτορπιλικών. Από τα υπόλοιπα πλοία τα περισσότερα βρίσκονταν σε επισκευή ή σε εφεδρεία και δεν μπορούσαν να κινηθούν αμέσως, ενώ οι στασιαστές φρόντισαν να αφαιρέσουν ορισμένα εξαρτήματά τους για να μην είναι δυνατή η ταχεία χρησιμοποίησή τους. Στις 3.00 τη νύχτα της 2ας Μαρτίου σχεδόν ολόκληρος ο Ελληνικός στόλος έβγαινε αλώβητος από τον ναύσταθμο, καθώς τα πυρά των κυβερνητικών πυροβόλων δεν προκάλεσαν ζημιές, και πυροδοτούσε την έναρξη του μεγαλύτερου και σημαντικότερου στρατιωτικού κινήματος του Μεσοπολέμου.    

Η κυβερνητική αντίδραση στην ανταρσία του στόλου

θωρηκτό Αβερωφ

Υποτίθεται ότι το σχέδιο των κινηματιών προέβλεπε ότι ο επαναστατημένος στόλος θα έπλεε στην Βόρεια Ελλάδα και στην Θεσσαλονίκη για να ξεσηκώσει τις εκεί φρουρές υπέρ των κινηματιών. Λόγω λάθος συνεννοήσεων, η πιθανά λόγω των ανταγωνισμών στους κόλπους των κινηματιών, ο στόλος έπλευσε προς Κρήτη. Το ταξίδι του στόλου ήταν αρκετά περιπετειώδες καθώς τα πλοία δεν ήταν πλήρως επανδρωμένα, ενώ συνάντησαν σφοδρή τρικυμία στο Αιγαίο που προκάλεσε ζημιές ειδικά στα μικρότερα σκάφη. Λόγω της τρικυμίας το υποβρύχιο Κατσώνης έμεινε ακυβέρνητο και δεν έφτασε στην Σούδα. Τα υπόλοιπα σκάφη παρακολουθούνταν και παρενοχλούνταν συνεχώς από αεροπλάνα της κυβέρνησης, ενώ συνεχώς μηνύματα στέλνονταν από το υπουργείο Ναυτικών προς τους στασιαστές να επιστρέψουν τα πλοία και να παραδοθούν. Από την πλευρά του, ο Δεμέστιχας έστελνε ραδιοτηλεγραφήματα στις μονάδες όλης της Ελλάδας καλώντας σε εξέγερση κατά των αντιβενιζελικών. Ο αντίκτυπος των εκλήσεων αυτών ήταν ασήμαντος...

Μια από τις πρώτες πρωτοβουλίες της κυβέρνησης ήταν να στραφεί με ενέργειες εναντίον του επαναστατημένου στόλου που ήταν και το ισχυρότερο πλεονέκτημα του Βενιζέλου. Επειδή ήταν πιθανό ο Στόλος των στασιαστών να πλεύσει προς Θεσσαλονίκη, εξοπλίστηκαν επειγόντως τα επάκτια πυροβολεία του Καραμπουρνού που ήταν παροπλισμένα από το τέλος του Α΄παγκοσμίου πολέμου αλλά μόλις την 8^η Μαρτίου κατάφεραν να εκτελέσουν δοκιμαστική βολή.  Ήδη από την 5^η Μαρτίου είχε αποκλειστεί με νάρκες ο είσπλους στον Θερμαϊκό και αυτό κοινοποιήθηκε με ανοικτό ραδιογράφημα για να το έχουν υπόψη τους οι στασιαστές. Παράλληλα με τα μέτρα που έλαβε ο Στρατός για την πρόληψη απόβασης στις ακτές της Αττικής, μεταξύ της 2ης και 6ης Μαρτίου αποκλείστηκαν με νάρκες όλες οι προσβάσεις του Ναυστάθμου και εξοπλίστηκαν τα επάκτια πυροβολεία της περιοχής. 

Ζαΐμης - Τσαλδάρης - Κονδύλης - Δούσμανης (25 Μαρτίου 1935)

 Το υπουργικό συμβούλιο στην πρώτη του συνεδρίαση μετά την έκρηξη του κινήματος αντικατέστησε τον παραιτηθέντα Χατζηκυριάκο μετά την αποτυχία του να προφυλάξει τον στόλο, με τον ικανό Σοφοκλή Δούσμανη, το αντίπαλο δέος των αντιβενιζελικών έναντι του Κουντουριώτη, ο οποίος έδωσε αυστηρές διαταγές για την κινητοποίηση των υπολοίπων πλοίων που είχαν απομείνει στην κυβέρνηση. Από τα αντιτορπιλικά που δεν είχαν καταληφθεί και δεν βρίσκονταν σε κατάσταση γενικής επισκευής, τα «Πάνθηρ», «Ιέραξ», «Σφενδόνη» και «Θύελλα», αφού συμπλήρωσαν πυρομαχικά και καύσιμα ήταν έτοιμα για άμεση δράση.  Τα αντιτορπιλικά «Σπέτσαι», «Ύδρα» και «Κουντουριώτης» βρίσκονταν σε επισκευή και επιπλέον οι στασιαστές είχαν αφαιρέσει διάφορα εξαρτήματα για τα οποία δεν υπήρχαν ανταλλακτικά.  Τα συνεργεία του ναυστάθμου με πραγματικά υπεράνθρωπη εργασία μέσα σε πέντε μόνο ημέρες είχαν πετύχει να κατασκευάσουν τα εξαρτήματα που είχαν αφαιρεθεί και να συναρμολογήσουν τα μηχανήματα που βρίσκονταν σε επιθεώρηση.  

Η επάνδρωση των πλοίων που κινητοποιήθηκαν και των πυροβολείων υπήρξε ένα από τα δυσκολότερα προβλήματα, γιατί στα πλοία των στασιαστών είχαν επιβιβαστεί και αρκετοί που υπηρετούσαν σε άλλα πλοία.  Απαιτήθηκε να απογυμνωθούν οι υπηρεσίες ξηράς και έγινε μερική επιστράτευση. Την 7^η Μαρτίου 1935 τα 3 αυτά αντιτορπιλικά εκτελούσαν δοκιμαστικό πλου και πυρά και την επομένη είχαν συμπληρώσει πυρομαχικά, τορπίλες μάχης , καύσιμα και πάσης φύσεως εφόδια. Ετοιμάστηκαν κι προσκολήθηκαν στον στολίσκο επίσης και τα υποβρύχια που μπορούσαν να κινηθούν, αν και δεν ήταν αξιόμαχα και έτοιμα για να επιχειρήσουν. Ο Τσαλδάρης και η κυβέρνηση δεν πίστευαν ότι κάτι τέτοιο ήταν εφικτό, σε τέτοιο σημείο ώστε ο ίδιος ο Πρωθυπουργός να κατέβει στον ναύσταθμο για να δει τα πλοία με τα ίδια τα μάτια του.

Ο βομβαρδισμός του εύδρομου "Έλλη" και της πόλης της Καβάλας (10 Μαρτίου 1935)

Ο επαναστατημένος στόλος υπό τον Δεμέστιχα, αφού ανεφοδιάστηκε και έλαβε προμήθειες έπλευσε στις 5 Μαρτίου στην Καβάλα που βρισκόταν στα εδάφη που ήλεγχαν οι κινηματίες. Εκεί ο Δεμέστιχας συνεννοήθηκε με τον υποστράτηγο Καμμένο διοικητή των Βενιζελικών δυνάμεων για τον τρόπο δράσης του στόλου και στις επόμενες τρεις ημέρες κατάφερε να φέρει τις φρουρές της Σάμου, της Λέσβου και της Χίου με το μέρος των στασιαστών. Το σχέδιο προέβλεπε ότι οι φρουρές είτε θα ενίσχυαν τον Καμμένο στο μέτωπο του Στρυμόνα είτε θα μεταφέρονταν στα ώτα των κυβερνητικών. Σύντομα όμως ο στόλος των στασιαστών ξεκίνησε να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα λόγω έλλειψης καυσίμων. Η παράταξη των κινηματιών βρισκόταν σε δυσχερή θέση καθώς η κυβέρνηση ήλεγχε τα δύο βασικά αστικά κέντρα και έδειχνε αποφασιστικότητα και αδιάλλακτη στάση. Φαίνεται ότι η ετοιμασία του κυβερνητικού στολίσκου είχε γίνει με άκρα μυστικότητα, ενώ οι κινηματίες περιέργως δεν είχαν φροντίσει να διαθέτουν ασφαλείς συνδέσμους πληροφοριών για να ενημερώνονται για τις εξελίξεις στην Αθήνα.

Αλέξανδρος Σακελλαρίου

Ο στολίσκος των κυβερνητικών πλοίων απέπλευσε στις 9 Μαρτίου από τον ναύσταθμο της Σαλαμίνας υπό τη διοίκηση του αντιναύαρχου Σακελλαρίου, γνωστό αδιάλλακτο αντιβενιζελικό αξιωματικό, ένας από τους λίγους αξιωματικούς του ναυτικού που είχαν αποταχτεί για πολιτικούς λόγους στις Βενιζελικές εκκαθαρίσεις του 1917. Παρά το γεγονός ότι ήταν αντιβενιζελικός ο Σακελλαρίου είχε επαφές και με Βενιζελικούς αξιωματικούς με αποτέλεσμα να πέσει στην δυσμένεια του Χατζηκυριάκου και να του αφαιρεθεί η διοίκηση του στολίσκου αντιτορπιλικών το 1934. Μετά την έκρηξη του κινήματος, ο Σακελλαρίου παρουσιάστηκε στον Δούσμανη και ζήτησε μάχιμη θέση εναντίον των στασιαστών. Έτσι, του δόθηκε η διοίκηση του κυβερνητικού στολίσκου του οποίου οι επιχειρησιακές δυνατότητες ήταν μικρές έναντι στου στόλου των κινηματιών που διέθεταν τις καλύτερες μονάδες. Πάντως ο Σακελλαρίου ήταν αποφασισμένος να πολεμήσει, κάτι που φαίνεται και από την ημερήσια διαταγή που εξέδωσε στο προσωπικό των πλοίων που διοικούσε.

Μετά από έρευνα προς τον κόλπο του Ορφανού, ο κυβερνητικός στολίσκος έπλευσε την νύχτα προς την Καβάλα με σιγή ασυρμάτου και χωρίς φώτα εξωτερικά με αποστολή να θέσει εκτός μάχης το αντιτορπιλικό "Ψαρά" και το εύδρομο "Έλλη", καθώς το υπουργείο ναυτικών είχε πληροφορίες ότι ναυλοχούσαν στο λιμάνι της πόλης. Το πρωί της 10^ης Μαρτίου ο Σακελλαρίου αντιλήφθηκε το εύδρομο «Έλλη» πλευρισμένο μέσα από τον κυματοθραύστη του λιμανιού της Καβάλας. Αμέσως έδωσε διαταγή στα τρία αξιόμαχα αντιτορπιλικά να πλησιάσουν και να ανοίξουν πυρ με τα πυροβόλα τους εναντίον του εύδρομου "Έλλη". Τα τρία αντιτορπιλικά άνοιξαν πυρ χωρίς χρονοτριβή εναντίον του εύδρομου το οποίο διήρκεσε σχεδόν μια ώρα. Το προσωπικό του "Έλλη" αιφνιδιάστηκε από τα πυρά, προσπάθησε να απαντήσει ρίχνοντας περί τις 10 βολές με τα πυροβόλα του, αλλά σύντομα οι πυροβολητές του εγκατέλειψαν την προσπάθεια. Τα τρία αντιτορπιλικά έριξαν συνολικά πάνω από 700 βολές πολλές εκ των οποίων έπεφταν στην πόλη της Καβάλλας προκαλώντας σοβαρές υλικές ζημιές. Οι κινηματίες έδειχναν να έχουν παραλύσει εντελώς αιφνιδιασμένοι ενώ το πλήρωμα του "Έλλη" είχε εγκαταλείψει το πλοίο και είχε μεταφερθεί στην στεριά. Ο Σακελλαρίου διέταξε το αντιτορπιλικό Σπέτσες να μπει στο λιμάνι και να αιχμαλωτίσει το εύδρομο. Καθώς όμως το αντιτορπιλικό εισερχόταν στο λιμάνι δέχθηκε εύστοχα πυρά από πυροβολαρχία στα υψώματα της πόλης. Ο οβίδες έσκαγαν δεξιά και αριστερά του αντιτορπιλικού που αμέσως ανέκρουσε πρύμνα και οπισθοχώρησε αναπτύσσοντας όση ταχύτητα διέθετε. 

Ο κυβερνητικός στολίσκος απαγκιστρώθηκε από την τοποθεσία και έπλευσε προς Νότο καθώς ο Σακελλαρίου είχε πληροφορίες ότι ο "Άβερωφ" και άλλες μονάδες τον κινηματιών έψαχναν τα κυβερνητικά πλοία για να τα βυθίσουν. Το εύδρομο "Έλλη" υπέστη πολύ μεγάλες ζημιές στο κατάστρωμα και στην γέφυρα και εγκαταλείφθηκε. Από τον ανηλεή βομβαρδισμό ως εκ θαύματος δεν υπήρξαν ανθρώπινα θύματα στο πλοίο η στην πόλη. Ο κυβερνητικός στολίσκος έπλευσε στην Χαλκίδα όπου αποθεώθηκε από τον κόσμο. Στην πλευρά των κινηματιών η αιφνιδιαστική αυτή καταδρομική επίθεση επέφερε μεγάλη πτώση ηθικού, που πάντως ήδη είχε υπονομευτεί από τις γενικότερες εξελίξεις. Την ίδια ημέρα της επίθεσης των κυβερνητικών, το Βενιζελικό μέτωπο στον Στρυμόνα κατέρρευσε χωρίς αντίσταση και ο Καμμένος με το επιτελείο του ζήτησε άσυλο στην Βουλγαρία.

Ο Βενιζέλος και η σύζυγος του αποβιβάζονται στην Κάσο

Η παράδοση των στασιαστικών πλοίων

Το πρωί της 11^ης Μαρτίου, οι υπαξιωματικοί του κ/δ «ΕΛΛΗ» τηλεγράφησαν στο Υπουργείο των Ναυτικών ότι οι μάχιμοι αξιωματικοί είχαν αποχωρήσει από το πλοίο την νύχτα και ζητούσαν να αποσταλεί κυβερνήτης για να το παραλάβει.  Διατάχθηκε τότε το κ/δ «ΕΛΛΗ» να πλεύσει μέχρι την Κασσάνδρα με κυβερνήτη τον ναύκληρο και εκεί το παρέλαβε ο Ναυτικός Διοικητής Θεσσαλονίκης. Το στασιαστικό υποβρύχιο «ΚΑΤΣΩΝΗΣ» κατά την ώρα του βομβαρδισμού του κ/δ «ΕΛΛΗ» βρίσκονταν στην Καβάλα, καταδύθηκε ταχέως μέσα στο λιμάνι και επέστρεψε το απόγευμα.  Την νύχτα απέπλευσε για τα Δωδεκάνησα και κατέπλευσε στην Πάτμο το πρωί της 12^ης Μαρτίου, όπου το πλήρωμά του αποβιβάστηκε.  Οι ιταλικές αρχές το ρυμούλκησαν μέχρι τη Λέρο, όπου και στάλθηκε να το παραλάβει το α/τ «ΠΑΝΘΗΡ».

Από τα υπόλοιπα στασιαστικά πλοία, τα αντιτορπιλικά «ΨΑΡΑ» και «ΛΕΩΝ» και το υποβρύχιο «ΝΗΡΕΥΣ» κατά την καταστολή του κινήματος βρίσκονταν στην Σούδα.  Μετά την αναχώρηση των στασιαστών από την Κρήτη ανέλαβαν την κυβέρνησή τους 3 ανώτεροι μάχιμοι αξιωματικοί που είχαν απαγάγει οι στασιαστές από τον Ναύσταθμο, επειδή είχαν αρνηθεί να προσχωρήσουν στο κίνημα.  Τέλος το α/τ «ΝΙΚΗ» τέθηκε υπό τις διαταγές του Υπουργείου και διατάχθηκε να παραμείνει στη Χίο μέχρι την άφιξη νέου επιτελείου, οπότε και απέπλευσε για τον Ναύσταθμο.

Τα 3 αντιτορπιλικά τύπου ‘ΥΔΡΑ’ έπλευσαν την 12^η Μαρτίου στα νησιά του Αρχιπελάγους και αποκατέστησαν τις νόμιμες αρχές.  Από εκεί το α/τ «ΣΠΕΤΣΑΙ» κατευθύνθηκε στην Αλεξανδρούπολη και Καβάλα και στην συνέχεια όλα τα  αντιτορπιλικά συγκεντρώθηκαν στην Θεσσαλονίκη απ’ όπου απέπλευσαν για τον Ναύσταθμο την 20^η Μαρτίου.  Για ανάλογους σκοπούς παρέμεινε το α/τ «ΙΕΡΑΞ» στην Κρήτη μέχρι την 18^η Μαρτίου.

Αλέξανδρος Σακελλαρίου και Βασιλιάς Γεώργιος Β'

Επίλογος 

Η τολμηρή καταδρομική επίθεση της Καβάλας ενίσχυσε την θέση του Σακελλαρίου που κατέστη πανίσχυρος στο Ναυτικό, αλλά και γενικότερα πολιτικά ισχυρός στους αντιβενιζελικούς. Ο Σακελλαρίου πρωτοστάτησε στις αποτάξεις Βενιζελικών για το κίνημα, ενώ ήταν ο πρόεδρος του στρατοδικείου που καταδίκασε ερήμην σε θάνατο τον Βενιζέλο και την υπόλοιπη πολιτική ηγεσία των κινηματιών. Πρωτοστάτησε στην Παλινόρθωση της Βασιλείας το 1935 και μετά την αυτοκτονία Κορυζή τον Απρίλιο του 1941 ορκίστηκε υπουργός Ναυτικών και αντιπρόεδρος της κυβέρνησης υπό τον Εμμανουήλ Τσουδερό να αναλαμβάνει καθήκοντα πρωθυπουργού (στις 20 Απριλίου). Συνετέλεσε στη διαφυγή του ελληνικού στόλου στην Αίγυπτο στον απόηχο της γερμανικής προέλασης και των ηττών του ελληνικού στόλου. Έπειτα από την απελευθέρωση, το 1946 ο Σακελλαρίου εξελέγη επανειλημμένα βουλευτής και διετέλεσε υπουργός σε πολλές κυβερνήσεις ακόμη και βενιζελικής προέλευσης ως το 1952 που αποχώρησε οριστικά από την πολιτική

Κίνημα της 1ης Μαρτίου 1935 - Αποψις Γ. Μεζεβίρη

ΝΑΥΑΡΧΟΣ ΜΕΖΕΒΙΡΗΣ

Κίνημα της 1ης Μαρτίου 1935

(πηγή: Γ. Μεζεβίρη  Αντιναυάρχου ε.α.,
"Τέσσαρες δεκαετίες εις την Υπηρεσίαν του Β. Ναυτικού", Αθήναι 1971)

Ο Γρηγόριος Μεζεβίρης διηγείται:

Η κατάσταση στο Ναυτικό τις παραμονές του κινήματος

«Από την εποχή του κινήματος του 1933, για να προληφθούν νέες στασιαστικές ενέργειες, είχε κριθεί σκόπιμο να απομακρυνθούν από τις διοικήσεις των ενόπλων δυνάμεων οι αξιωματικοί που ήταν φανατικά προσηλωμένοι στη βενιζελική παράταξη.  Αν και αυτοί που είχαν αναλάβει τις διοικήσεις δεν είχαν, στην πλειοψηφία τους, καμιά πρόθεση να ανατρέψουν βίαια το δημοκρατικό πολίτευμα, οι αντιπολιτευόμενοι την Κυβέρνηση επωφελήθηκαν από αυτές τις μεταβολές για να κηρύξουν σε κίνδυνο την Δημοκρατία.  Έτσι, συσπειρώθηκαν σε οργάνωση που φαινομενικά μεν αποσκοπούσε στην άμυνα του δημοκρατικού πολιτεύματος, στην πραγματικότητα όμως – όπως αποδείχτηκε από το κίνημα του 1935 – στην κατάληψη της εξουσίας με τη βία, ίσως γιατί θεωρήθηκε ότι «η επίθεση είναι το καλλίτερο μέσο άμυνας».

Καταβλήθηκε προσπάθεια από τους ηγέτες της κίνησης αυτής να προσεταιριστούν τον μεγαλύτερο δυνατόν αριθμό αξιωματικών εν ενεργεία και ιδιαίτερα εκείνων που υπηρετούσαν σε μάχιμες μονάδες.  Στο Ναυτικό η προσπάθεια αυτή βρήκε πολύ πρόσφορο έδαφος λόγω των δυσαρεσκειών και της απογοήτευσης που είχαν προκαλέσει οι μέθοδοι διοίκησης και η ακαταλληλότητα ορισμένων ανωτέρων διοικητών.  Η κατάσταση αυτή επιδεινώθηκε αφότου διαλύθηκε τον Ιούλιο του 1934 ο Στολίσκος των αντιτορπιλικών -η κύρια μάχιμη υπηρεσία που λειτουργούσε ικανοποιητικά- και ο Διοικητής του Πλοίαρχος Α. Σακελλαρίου τέθηκε στη διάθεση του Υπουργείου, διότι όπως είχε λεχθεί δεν ενέπνεε εμπιστοσύνη στον Υπουργό.  Την εποχή εκείνη προήχθη σε Υποναύαρχο ένας Πλοίαρχος που υπηρετούσε από τριετίας στην Μετεωρολογική Υπηρεσία. Στον Γενικό αυτόν αξιωματικό δόθηκε από τον Υπουργό ευρύτατη δικαιοδοσία με την σύγχρονη ανάθεση των καθηκόντων του Αρχηγού του Στόλου και του Γενικού Διευθυντού του Ναυστάθμου, προφανώς διότι τον θεωρούσε ως τον πλέον ενδεδειγμένο να πατάξει αμέσως κάθε στασιαστική απόπειρα. Εξ’ άλλου, σε μια από τις μάχιμες ανώτερες διοικήσεις είχε τοποθετηθεί Πλοίαρχος που όφειλε τη θέση στα αδιάλλακτα αντιβενιζελικά του φρονήματα.  Στερούμενος σοβαρότητας και χαρακτηριζόμενος από αλαζονεία, δεν δίσταζε να εκφράζεται περιφρονητικά για τις ικανότητες των υφισταμένων του, πολλοί από τους οποίους είχαν πολύ καλή επαγγελματική κατάρτιση.   Η μεγάλη πλειονότητα από αυτούς πρωτοστάτησαν κατά το κίνημα της 1^ης Μαρτίου του 1935.

Τα παράπονα και τον πόνο των αξιωματικών για τον τρόπο της διοίκησης του Ναυτικού είχα επανειλημμένα την ευκαιρία να διαπιστώσω από συζητήσεις με αυτούς και θεώρησα καθήκον μου να μεταφέρω  στον Υπουργό, ο οποίος όμως θεωρούσε ότι «οι αξιωματικοί έπρεπε να θεωρούνται ευτυχείς διότι τους είχε δώσει τέτοιους αρχηγούς».

Μετά τη διάλυση του Στολίσκου τα γυμνάσια του Στόλου διακόπηκαν και τα πλοία παρέμεναν στον Ναύσταθμο.  Έτσι δίνονταν περισσότερες ευκαιρίες στα στελέχη να ασχολούνται με την πολιτικολογία.  Επειδή οι φήμες για επικείμενο κίνημα ήταν διάχυτες στους δρόμους, λήφθηκαν και διάφορα άλλα προληπτικά μέτρα . Διατάχθηκε η αυστηρή φρούρηση του Ναυστάθμου και των πλοίων, απαγορεύτηκε η κυκλοφορία τις νυχτερινές ώρες, οι ύποπτοι αξιωματικοί παρακολουθούνταν, αποβιβάστηκαν τα πυρομαχικά των πλοίων, κ.λ.π.  Τα μέτρα όμως αυτά αύξαναν τις δυσαρέσκειες, ενώ όταν ήρθε η ώρα αποδείχτηκαν ανίσχυρα.  Οι Κυβερνήτες και οι ανώτεροι αξιωματικοί που αντιλαμβάνονταν ότι τους παρακολουθούσαν μέσα στην ίδια τους την υπηρεσία, ακόμα και αν δεν είχαν πρόθεση να αναμειχθούν σε στασιαστικές ενέργειες, έσπευδαν να έρθουν σε επαφή με τους οργανωτές των κινημάτων.  Εκείνοι, γνωρίζοντας την ψυχοσύνθεση των στελεχών του Ναυτικού καλλίτερα από τους διοικούντες, επωφελούνταν από κάθε σφάλμα τους για να προσελκύσουν οπαδούς.  Βέβαια, για εκείνους που από επάγγελμα ήταν κινηματίες η λήψη ορισμένων μέτρων πρόνοιας ήταν απόλυτα δικαιολογημένη.  Πόσοι όμως ίσως θα αρνούνταν να τους ακολουθήσουν, αν τα μέτρα λαμβάνονταν με περίσκεψη και αν ήταν άλλη η διοίκηση!   Έχω την γνώμη ότι αν δεν συνέτρεχαν οι λόγοι αυτοί θα ήταν πολύ περιορισμένος ο αριθμός των αξιωματικών του Ναυτικού που θα ήταν διατεθειμένοι να μεταβληθούν σε επαναστάτες για την άμυνα του πολιτεύματος που τότε τουλάχιστον δεν φαίνονταν να διακινδυνεύει. 

Το κίνημα εκδηλώνεται

Τις απογευματινές ώρες της 1^ης Μαρτίου 1935, ομάδα αξιωματικών στασιαστών εν ενεργεία και απότακτων αποβιβάζονταν στο Ναύσταθμο. Επικεφαλής της ομάδας ήταν δυο απότακτοι, ο Υποναύαρχος Ι. Δεμέστιχας και ο Πλοίαρχος Α. Κολιαλέξης, που μέχρι πριν από λίγο χρόνο δεν βρίσκονταν σε καθόλου καλές σχέσεις μεταξύ τους. Και οι δυο είχαν διατελέσει αρχηγοί του Στόλου και ήταν αξιωματικοί έχοντες έμφυτα τα προσόντα του αρχηγού και εξασκούσαν μεγάλη επιβολή επί των στελεχών.  Η ομάδα αυτή σε συνεργασία με άλλες μονάδες που οργανώθηκαν από τους υπηρετούντες στην περιοχή του Ναυστάθμου, ιδιαίτερα στα Υποβρύχια και τα Συνεργεία, πέτυχε σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα να καταλάβουν τον Ναύσταθμο. Με εξαίρεση τον αρχιεπιστολέα του Ναυστάθμου Αντιπλοίαρχο Α. Σιώκο που βρήκε τραγικό θάνατο στην εκτέλεση του καθήκοντος και μερικών κατώτερων στελεχών που επέδειξαν θαυμαστή ατομική πρωτοβουλία, οι υπόλοιποι κέρβεροι του καθεστώτος παρέδωσαν αμαχητί τα πάντα.

Ο Αρχηγός του Στόλου και του Ναυστάθμου βρίσκονταν την ώρα εκείνη στην οικία του στον Ναύσταθμο όπου αιφνιδιάστηκε και συνελήφθηκε από τους στασιαστές.  Ο Ανώτερος Διοικητής των Υποβρυχίων απουσίαζε στην Αθήνα.

Παράλληλα, με την βοήθεια αξιωματικών που υπηρετούσαν ένδον, οι στασιαστές κατέλαβαν το θωρηκτό «ΑΒΕΡΩΦ», το ελαφρύ καταδρομικό «ΕΛΛΗ», το αντιτορπιλικό «ΝΙΚΗ», τα υποβρύχια «ΚΑΤΣΩΝΗΣ» και «ΝΗΡΕΥΣ» και το αντιτορπιλικό σε εφεδρεία «ΛΕΩΝ».  Από τα αντιτορπιλικά σε ενέργεια, τέσσερα, τα α/τ «ΠΑΝΘΗΡ», «ΙΕΡΑΞ», «ΘΥΕΛΛΑ» και «ΨΑΡΑ» αντιστάθηκαν.  Όμως από αυτά, το α/τ «ΨΑΡΑ» συμμορφώθηκε αργότερα προς διαταγή του αρχηγού του Στόλου και παραδόθηκαν στους στασιαστές, ενώ ο κυβερνήτης και μερικοί άλλοι αξιωματικοί αποχώρησαν. Από τα υπόλοιπα πλοία τα περισσότερα βρίσκονταν σε επισκευή ή σε εφεδρεία και δεν μπορούσαν να κινηθούν αμέσως.  Οι στασιαστές φρόντισαν να αφαιρέσουν ορισμένα εξαρτήματά τους για να μην είναι δυνατή η ταχεία χρησιμοποίησή τους.

Ο Αρχηγός του Στόλου μετά την κατάληψη του Ναυστάθμου συνοδευόμενος από τον αρχηγό των στασιαστών επιβιβάστηκε στο θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ», απ’ όπου εξέδωσε διαταγές προς τα πλοία που αντιστέκονταν να παύσουν να αντιστέκονται για να μην γίνει αιματοχυσία.  Μόνο το α/τ «ΨΑΡΑ» συμμορφώθηκε προς αυτήν την διαταγή.  Τελικά, ο ίδιος δεν ακολούθησε τους στασιαστές και επιβιβάστηκε στο α/τ «ΙΕΡΑΞ».

Ο Διοικητής των αντιτορπιλικών που επέβαινε του α/τ «ΣΠΕΤΣΑΙ» που βρίσκονταν στην πλωτή δεξαμενή του Ναυστάθμου, παρέμεινε θεατής των γεγονότων και μάλιστα επέτρεψε να αφαιρεθούν διάφορα εξαρτήματα από την αρχηγίδα και να προσχωρήσουν όσοι επιθυμούσαν στο κίνημα.

Τα πλοία των στασιαστών αφού εφοδιάστηκαν με πυρομαχικά και συμπλήρωσαν το προσωπικό τους από άλλες υπηρεσίες, απέπλευσαν από τον Ναύσταθμο τις πρωινές ώρες  της 2ας Μαρτίου 1935.  Κατά τον πλου τους προς την Ψυτάλεια βλήθηκαν ανεπιτυχώς από πυροβολαρχίες που είχαν εγκατασταθεί την νύχτα από τις κυβερνητικές αρχές στο Πέραμα και την Δραπετσώνα. Επειδή όλοι οι στασιαστές είχαν επιβιβαστεί στα πλοία που απέπλευσαν, μετά τον απόπλου τους ο Ναύσταθμος περιήλθε πάλι στα χέρια των νόμιμων αρχών.

Την ώρα που αυτά συνέβαιναν στο Ναυτικό, ανάλογα διαδραματίζονταν στις σπουδαιότερες στρατιωτικές φρουρές. Εν τούτοις, μόνο στις φρουρές της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης επικράτησαν τελικά οι στασιαστές και ο Διοικητής του Δ’ Σώματος Στρατού στην Καβάλα ανέλαβε την ηγεσία του κινήματος.  Τα στασιαστικά κινήματα που εκδηλώθηκαν στην φρουρά της Αθήνας εξουδετερώθηκαν στη γέννησή τους με συντονισμένα και δραστικά μέτρα.

Ο στασιαστικός Στόλος έπλευσε αρχικά στη Σούδα της Κρήτης και καθ’ οδόν βλήθηκε χωρίς σοβαρό αποτέλεσμα από την αεροπορία, που είχε παραμείνει στο σύνολό της στο πλευρό της Κυβέρνησης.  Στη Κρήτη τέθηκε κάτω από την αιγίδα του Ελ. Βενιζέλου, του Αρχηγού των Φιλελευθέρων, και ακολούθησε η κατάλυση των νόμιμων αρχών του νησιού και η προσχώρησή τους στην επανάσταση.

Μπορεί να θεωρηθεί βέβαιο ότι οι στασιαστές, στηριζόμενοι στην καλή τους οργάνωση και πιθανώς σε υποσχέσεις που δεν τηρήθηκαν, δεν είχαν καμιά αμφιβολία για την άμεση επικράτηση του κινήματος, γιατί αλλιώς δεν θα είχαν συμμετάσχει αρκετοί που από χαρακτήρα δεν προσφέρονταν για τέτοιες ενέργειες.  Μετά όμως από την αποτυχία τους στην Παλιά Ελλάδα και την Δυτική Μακεδονία ήταν πια φανερό ότι αποσκοπούσαν στον χωρισμό του κράτους, όπως είχε γίνει με το κίνημα του 1916 [βλέπε: «Αρχή προβλημάτων - Εθνικός διχασμός 1915- 1917»], αλλά με έδρα αυτή τη φορά την Κρήτη.  Θα είχαν τουλάχιστον έτσι την ελπίδα μιας συμβιβαστικής λύσης με το «Κράτος των Αθηνών».

Αν και ο λαός μας είχε πια συνηθίσει στα κινήματα και δεν του προκαλούσαν έκπληξη, ιδιαίτερα το κίνημα αυτό προκάλεσε έκπληξη και αγανάκτηση όχι μόνο στους φίλους της Κυβερνήσεως αλλά και γενικά στους φιλήσυχους πολίτες.  Ίσως σ’ αυτό συντέλεσε και η εξέλιξη του κινήματος, γιατί μέχρι τότε είχαμε συνηθίσει σε αναίμακτη επικράτηση των κινηματιών και σπανιότερα στην αναίμακτη επίσης αποτυχία τους.  Τώρα, στη μέση της Αθήνας ακούγονταν κανονιοβολισμοί, κατέφθαναν αλλεπάλληλες πληροφορίες για αιματηρά γεγονότα στον Ναύσταθμο, για αρπαγή του Στόλου, στάσεις στις φρουρές, κ.λ.π. και προφανώς πηγαίναμε σε εμφύλιο πόλεμο. 

Η καταστολή του κινήματος

Όταν ακούσαμε την είδηση, πήγα στο Υπουργείο των Ναυτικών με άλλους συναδέλφους που υπηρετούσαν σε υπηρεσίες ξηράς και ζητήσαμε να χρησιμοποιηθούμε για την καταστολή του κινήματος.  Εκείνη όμως την νύχτα στάθηκε αδύνατο να πάρουμε οδηγίες διότι ο Υπουργός βρίσκονταν στο Πέραμα, όπου παρακολουθούσε την εγκατάσταση των πυροβολαρχιών με τις οποίες ήλπιζε να παρεμποδιστεί ο απόπλους των στασιαστικών πλοίων.  Την επομένη παρέλαβε ως Υπουργός ο Ναύαρχος Σ. Δούσμανης, ο οποίος και με τοποθέτησε στο «Γραφείο επιχειρήσεων καταστολής του κινήματος» που ίδρυσε για την περίσταση.  Ο ίδιος ο Υπουργός προΐστατο του Γραφείου με βοηθό τον Υποναύαρχο Δ. Οικονόμου που είχε αναλάβει τα καθήκοντα του Αρχηγού του Γ.Ε.Ν.  Σε μένα ανατέθηκαν γενικά τα θέματα των επιχειρήσεων, με βοηθό τον έφεδρο Πλοίαρχο Π. Λελούδα που είχε παρουσιαστεί εθελοντικά.  Ο εν ενεργεία Πλοίαρχος Κ. Οικονόμου ανέλαβε την υπηρεσία πληροφοριών.

Από το Γραφείο αυτό διατάσσονταν οι αποστολές των ναυτικών δυνάμεων που είχαν παραμείνει πιστές στην Κυβέρνηση.  Η συλλογή των πληροφοριών γίνονταν όπως σε περίοδο πολέμου.  Εκτελούνταν αεροπορικές αναγνωρίσεις, λαμβάνονταν ραδιοδιοπτεύσεις των πλοίων των στασιαστών, συλλαμβάνονταν τα διαβατικά ραδιογραφήματά τους, τέθηκε σε λειτουργία το δίκτυο παρατηρητηρίων, κ.λ.π.  Το Γραφείο του Αρχηγού του Γ.Ε.Ν. μετατράπηκε σε τηλεφωνικό κέντρο για τα εμπιστευτικής φύσης τηλεφωνήματα και ως τηλεφωνητές χρησιμοποιούνταν αξιωματικοί που είχαν ειδικά επιλεγεί και απόστρατοι Ναύαρχοι και Πλοίαρχοι που είχαν προσέλθει εθελοντικά.  Ο Στρατηγός Εξαδάκτυλος, παλιός επιτελής των Βαλκανικών Πολέμων, προσέφερε λόγω της μεγάλης του σχετικής πείρας πολύτιμες υπηρεσίες ως προϊστάμενος της υπηρεσίας αποκρυπτογράφησης των τηλεγραφημάτων των στασιαστών.

Καθ’ όλη την διάρκεια των επιχειρήσεων ο Ι. Μεταξάς, που είχε τότε εισέλθει στην Κυβέρνηση ως Υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου, είχε εκλέξει ως έδρα του το Γραφείο μου.  Μου προκάλεσε κατάπληξη η επιτελική του αντίληψη σε καθαρώς ναυτικά ζητήματα και η σωματική του αντοχή, γιατί πάνω από δέκα μέρες δεν ξάπλωσε σε κρεβάτι.

Η προετοιμασία του Στόλου

Από τα αντιτορπιλικά που δεν είχαν καταληφθεί και δεν βρίσκονταν σε κατάσταση γενικής επισκευής, τα «ΠΑΝΘΗΡ», «ΙΕΡΑΞ», «ΣΦΕΝΔΟΝΗ» και «ΘΥΕΛΛΑ», αφού συμπλήρωσαν πυρομαχικά και καύσιμα ήταν έτοιμα για άμεση δράση.  Τα αντιτορπιλικά «ΣΠΕΤΣΑΙ», «ΥΔΡΑ» και «ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ» βρίσκονταν σε επισκευή και επιπλέον οι στασιαστές είχαν αφαιρέσει διάφορα εξαρτήματα για τα οποία δεν υπήρχαν ανταλλακτικά.  Τα Συνεργεία του Ναυστάθμου με πραγματικά υπεράνθρωπη εργασία μέσα σε πέντε μόνο ημέρες είχαν πετύχει να κατασκευάσουν τα εξαρτήματα που είχαν αφαιρεθεί και να συναρμολογήσουν τα μηχανήματα που βρίσκονταν σε επιθεώρηση.  Την 7^η Μαρτίου 1935 τα 3 αυτά αντιτορπιλικά εκτελούσαν δοκιμαστικό πλου και πυρά και την επομένη είχαν συμπληρώσει πυρομαχικά, τορπίλες μάχης , καύσιμα και πάσης φύσεως εφόδια.  Ετοιμάστηκαν επίσης τα υποβρύχια που μπορούσαν να κινηθούν.

Πραγματικά καταπληκτική ήταν και η κατ’ απαίτηση του Υπουργού προετοιμασία του από χρόνια εγκαταλελειμμένου και χωρίς πλήρωμα θωρηκτού «ΚΙΛΚΙΣ».  Απαιτείτο η όντως εξαιρετική ζωτικότητα σε κρίσιμες περιστάσεις της φυλής μας για να αναληφθεί έργο με εντολή αποπεράτωσης μέσα σε λίγες ημέρες, για το οποίο φυσιολογικά θα απαιτούνταν πολλοί μήνες.  Μεταξύ άλλων δεν υπήρχαν γομώσεις των πυροβόλων και απαιτείτο μελέτη αναπροσαρμογής των πυριτίδων του θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ».  Την 5^η Μαρτίου το πλοίο ρυμουλκήθηκε από τον Πόρο στον Ναύσταθμο και συμπληρώθηκε το προσωπικό του εκ των ενόντων, ιδιαίτερα με κλήση εφέδρων.  Τεχνικοί αξιωματικοί που είχαν προϋπηρετήσει προσέφεραν τα φώτα τους. Την 14^η Μαρτίου το πλοίο ανέφερε ότι ήταν σε θέση να εκτελέσει πλου και πυρά.  Δεν μπορώ να βεβαιώσω ότι το θ/κ «ΚΙΛΚΙΣ» θα μπορούσε να πλεύσει μέχρι την Κρήτη, όπως προβλεπόταν, πάντως έπλευσε με ίδια μέσα μέχρι το Κερατσίνι.  Μεσολάβησε η καταστολή του κινήματος και έτσι εγκαταλείφθηκε πάλι για να βαδίσει προς τον φυσικό του θάνατο.

Επειδή θεωρούνταν πιθανό ο Στόλος των στασιαστών να πλεύσει προς Θεσσαλονίκη, εξοπλίστηκαν επειγόντως τα επάκτια πυροβολεία του Καραμπουρνού που ήταν παροπλισμένα και την 8^η Μαρτίου εκτέλεσαν δοκιμαστική βολή.  Ήδη από την 5^η Μαρτίου είχε αποκλειστεί με νάρκες ο είσπλους στον Θερμαϊκό και αυτό κοινοποιήθηκε με ανοικτό ραδιογράφημα για να το έχουν υπόψη τους οι στασιαστές.

Αντιμετωπίζονταν και η περίπτωση προσβολής του Ναυστάθμου από τα πλοία των στασιαστών.  Παράλληλα με τα μέτρα που έλαβε ο Στρατός για την πρόληψη απόβασης στις ακτές της Αττικής, μεταξύ της 2 και 6 Μαρτίου αποκλείστηκαν με νάρκες όλες οι προσβάσεις του Ναυστάθμου και εξοπλίστηκαν τα επάκτια πυροβολεία της περιοχής.

Η επάνδρωση των πλοίων που κινητοποιήθηκαν και των πυροβολείων υπήρξε ένα από τα δυσκολότερα προβλήματα, γιατί στα πλοία των στασιαστών είχαν επιβιβαστεί και αρκετοί που υπηρετούσαν σε άλλα πλοία.  Απαιτήθηκε να απογυμνωθούν οι υπηρεσίες ξηράς και έγινε μερική επιστράτευση.

Τα 7 εν ενεργεία αντιτορπιλικά που απέμειναν, συγκροτήθηκαν σε Στολίσκο. Επικεφαλής του Στολίσκου τέθηκε και πάλι ο Πλοίαρχος Α. Σακελλαρίου που είχε τεθεί στη διάθεση του Υπουργείου τον Ιούλιο του 1934.  Λήφθηκαν και διάφορα άλλα μέτρα, όπως σε περίοδο πολέμου, για την κίνηση των εμπορικών πλοίων, τη θαλάσσια μεταφορά των εφέδρων, το σβήσιμο των φάρων, κ.λ.π.  Μέσα στη θλιβερή αυτή κατάσταση υπήρξε και μια ευχάριστη ένδειξη.  Φάνηκε, με πόση ταχύτητα μπορεί να κινητοποιηθεί το Ναυτικό μας.

Οι κινήσεις των στασιαστικών πλοίων

Όσον αφορά τις κινήσεις των στασιαστικών πλοίων μετά τον κατάπλου τους στην Σούδα, οι κυριότερες υπήρξαν οι ακόλουθες:

Το θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ», το κ/δ «ΕΛΛΗ» και το α/τ «ΨΑΡΑ» κατέπλευσαν την 5^η Μαρτίου 1935 στην Καβάλα, όπου παρέμεινε μόνο το «ΕΛΛΗ»  προκειμένου να χρησιμοποιηθεί για την συνεννόηση με ασύρματο με το Δ’ Σώμα Στρατού.  Το α/τ «ΨΑΡΑ» επέστρεψε στη Σούδα όπου και παρέμεινε μέχρι την καταστολή του κινήματος, λόγω έλλειψης καυσίμων.  Το θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ» κατέπλευσε στη Μυτιλήνη, όπου ανθράκευσε και στη συνέχεια στη Χίο και τη Σάμο.  Προφανής σκοπός αυτού του πλου ήταν η προσχώρηση στο κίνημα των νήσων του Αρχιπελάγους.  Από τηλεγράφημα του πολιτικού αρχηγού της Επανάστασης Ελ. Βενιζέλου, προκύπτει ότι αυτός πρότεινε την κατάληψη των νήσων για να αντιμετωπιστεί το «Κράτος των Αθηνών» με όρους που να επιτρέπουν τη «σύναψη έντιμης ειρήνης».  Στη συνέχεια το θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ», έπλευσε στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης όπου και παρέμεινε μέχρι και την 11^η Μαρτίου, οπότε κατέπλευσε στη Σούδα.  Το α/τ «ΛΕΩΝ» λόγω βλάβης των αυλών των λεβήτων παρέμεινε στη  Σούδα όλη τη διάρκεια του κινήματος.  Το α/τ «ΝΙΚΗ» απέπλευσε την 8^η Μαρτίου από την Σούδα για να μεταφέρει στην Καβάλα έφεδρους αξιωματικούς και υπαξιωματικούς αλλά λόγω καιρικών συνθηκών και βλαβών αναγκάστηκε να ποδίσει στη Χίο, όπου και παρέμεινε μέχρι το τέλος του κινήματος.  Από τα υποβρύχια το «ΝΗΡΕΥΣ» παρέμεινε στη Σούδα, όπου χρησιμοποιήθηκε για την επιτήρηση του όρμου κατά την νύχτα. Το υ/β «ΚΑΤΣΩΝΗΣ» παρέμεινε στην Καβάλα μεταξύ 7 και 11 Μαρτίου.  Από κάποια τηλεγραφήματα συμπεραίναμε ότι είχε πιθανώς εντολή να αποβιβάσει ομάδα δολιοφθορών για να διακόψουν τη σιδηροδρομική γραμμή Αθήνας – Θεσσαλονίκης.  Η εντολή αυτή δεν εκτελέστηκε.

Από τηλεγραφήματα των στασιαστών που αποκρυπτογραφήθηκαν αποκαλύφτηκαν διάφορα σχέδιά τους. Σχεδιάζονταν μεταξύ άλλων η μεταφορά ενισχύσεων από την Κρήτη στην Καβάλα, η κατάληψη της Σύρου για εξασφάλιση των τηλεγραφικών συγκοινωνιών, η εκτέλεση απόβασης σε σημείο που δεν μπορέσαμε να αποκρυπτογραφήσουμε.  Είχε διαταχθεί οι στρατιωτικές μεταφορές να γίνονται την νύχτα χωρίς συνοδεία ή να καλύπτονται εξ αποστάσεως από το θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ» και να κατευθύνονται προς την Αλεξανδρούπολη ή την Καβάλα, ακολουθώντας πορείες ανατολικότερα των κανονικών γραμμών.  

Η καταστολή του κινήματος

Μέχρι την ετοιμασία των 3 αντιτορπιλικών τύπου ‘ΥΔΡΑ’, τα υπόλοιπα κυβερνητικά αντιτορπιλικά εκτελούσαν νυχτερινές αποστολές για παρεμπόδιση απόβασης στις ακτές της Αττικής.  Την 9^η Μαρτίου, επειδή είχε εντοπισθεί το κ/δ «ΕΛΛΗ» στην περιοχή της Καβάλας και υπήρχαν πληροφορίες ότι πιθανώς νηοπομπή να βρίσκονταν εν πλω προς την ίδια κατεύθυνση, διατάχθηκε ο Διοικητής του Στολίσκου να πλεύσει προς τα εκεί με τα 3 αντιτορπιλικά τύπου ‘ΥΔΡΑ’ με εντολή καταβύθισης κάθε στασιαστικού πλοίου που θα συναντούσε.  Μετά από έρευνα προς τον κόλπο του Ορφανού ο Διοικητής του Στολίσκου έπλευσε προς την Καβάλα όπου στις 7.15 το πρωί της 10^ης Μαρτίου αντιλήφθηκε το «ΕΛΛΗ» πλευρισμένο μέσα από τον κυματοθραύστη.  Άρχισε τότε να εκτελεί διαδρομές μπρος στο «ΕΛΛΗ» και άνοιξε πυρ εναντίον του.  Έριξε μεγάλο αριθμό βλημάτων αλλά λόγω του κυματοθραύστη που παρεμβάλλονταν οι ζημιές που προκλήθηκαν στο πλοίο ήταν μικρές και μόνο στα υπερστεγάσματα.  Αρκετές μακρινές βολές έπεσαν στην πόλη και προκάλεσαν θύματα και ζημιές σε σπίτια.  Το κ/δ «ΕΛΛΗ», μετά τις πρώτες ομοβροντίες των αντιτορπιλικών απάντησε με το πρωραίο της πυροβόλο και συνολικά έβαλε μόνο 11 βολές.  Συγχρόνως έβαλαν κατά των αντιτορπιλικών και πυροβόλα του Στρατού εγκαταστημένα στα υψώματα της πόλης.  Γύρω στις 8.30 διατάχθηκε στο «ΕΛΛΗ»  εγκατάλειψη πλοίου και λίγο αργότερα τα αντιτορπιλικά αποχώρησαν για να αποφύγουν το πυρ των πυροβόλων της ξηράς.  Δεν υπήρξαν ανθρώπινα θύματα και στις δυο μεριές.

Το κυβερνητικό υποβρύχιο «ΤΡΙΤΩΝ» διατάχθηκε στις 11 Μαρτίου να εγκαταστήσει επιθετική περιπολία με σκοπό την προσβολή του θωρηκτού «ΑΒΕΡΩΦ» που σύμφωνα με τηλεγράφημα των στασιαστών ήταν πιθανό να έπλεε στην Καβάλα.  Η καιρική κατάσταση δεν επέτρεψε τον άμεσο απόπλου του υποβρυχίου και όταν αργότερα εξακριβώθηκε με ραδιοδιοπτεύσεις ότι το έπλεε προς Σούδα, διατάχθηκε μόλις βελτιωθεί ο καιρός να πλεύσει εκεί για τον ίδιο σκοπό.  Η καταστολή του κινήματος κατέστησε περιττή την ανάληψη αυτής της επιχείρησης προς μεγάλη βέβαια ανακούφιση τόσο εκείνων που εξέδωσαν την διαταγή όσο και εκείνων που επρόκειτο να την εκτελέσουν. 

Παράλληλα έγιναν αεροπορικές επιθέσεις κατά τις οποίες το θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ» υπέστη ασήμαντες βλάβες και τραυματίστηκαν ελαφρά μερικοί από τους επιβαίνοντες.  Θραύσματα βομβών έπεσαν και στο α/τ «ΨΑΡΑ» και υ/β «ΚΑΤΣΩΝΗΣ».

Η εμφάνιση μπρος στην Καβάλα των κυβερνητικών πλοίων που οι στασιαστές θα θεωρούσαν ότι είχαν τεθεί σε αχρηστία, σε συνδυασμό με την δυσμενή γι αυτούς στρατιωτική κατάσταση επέφεραν την άμεση κατάρρευση του κινήματος.  Στις 10 Μαρτίου, λίγες ώρες μετά τον βομβαρδισμό του κ/δ «ΕΛΛΗ», ο Διοικητής του Δ’ Σώματος Στρατού ζήτησε τον άμεσο κατάπλου του θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ» στην Καβάλα και συγχρόνως γνώρισε ότι στο μέτωπο του Στρυμώνα δέχονταν σφοδρή επίθεση.  Το απόγευμα της ίδιας ημέρας γνωστοποίησε στον αρχηγό του στόλου των στασιαστών ότι την νύχτα θα συμπτύσσονταν στο Νέστο και το θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ» έπρεπε να καταπλεύσει στο Πόρτο-Λάγος για να επιτηρεί την παραλιακή οδό.  Το πρωί όμως της επομένης, της 11^ης Μαρτίου, γνώρισε ότι η κατάσταση ήταν απελπιστική και ζήτησε τον άμεσο κατάπλου του στην Αλεξανδρούπολη για να παραλάβει τους στασιαστές αξιωματικούς.  Η απάντηση ήταν ότι θα αποστέλλονταν εμπορικό πλοίο γιατί δεν ήταν δυνατή η αποστολή του «ΑΒΕΡΩΦ».  Ούτε όμως αυτό πραγματοποιήθηκε, διότι αποκρυπτογραφήθηκε το σχετικό τηλεγράφημα και ο Διοικητής του Στολίσκου διατάχθηκε και συνέλαβε στη Μυτιλήνη το εμπορικό πλοίο που προορίζονταν γι αυτόν τον σκοπό.

Το πρωί της 11^ης Μαρτίου, οι υπαξιωματικοί του κ/δ «ΕΛΛΗ» τηλεγράφησαν στο Υπουργείο των Ναυτικών ότι οι μάχιμοι αξιωματικοί είχαν αποχωρήσει από το πλοίο την νύχτα και ζητούσαν να αποσταλεί κυβερνήτης για να το παραλάβει.  Διατάχθηκε τότε το κ/δ «ΕΛΛΗ» να πλεύσει μέχρι την Κασσάνδρα με κυβερνήτη τον ναύκληρο και εκεί το παρέλαβε ο Ναυτικός Διοικητής Θεσσαλονίκης και το οδήγησε στην Θεσσαλονίκη.

Το θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ» επιβίβασε το βράδυ της 11^ης Μαρτίου τον πολιτικό αρχηγό της Επανάστασης και τους υπόλοιπους στασιαστές , απέπλευσε από την Σούδα, κατευθύνθηκε προς τα Δωδεκάνησα και τους αποβίβασε σε ερημική ακτή της Κάσου.  Από τους μάχιμους αξιωματικούς παρέμειναν ένδον οι σημαιοφόροι του πλοίου και ένας ανθυποπλοίαρχος, ο οποίος ανέφερε στο Υπουργείο το στίγμα του πλοίου και ζήτησε τις διαταγές του.  Διατάχθηκε να το οδηγήσει μέχρι τη νήσο Σαν Τζώρτζη  του Σαρωνικού, όπου την κυβέρνησή του ανέλαβε Πλοίαρχος που στάλθηκε από το Υπουργείο και το έφερε στον Ναύσταθμο.

Το στασιαστικό υποβρύχιο «ΚΑΤΣΩΝΗΣ» κατά την ώρα του βομβαρδισμού του κ/δ «ΕΛΛΗ» βρίσκονταν στην Καβάλα, καταδύθηκε ταχέως μέσα στο λιμάνι και επέστρεψε το απόγευμα.  Την νύχτα απέπλευσε για τα Δωδεκάνησα και κατέπλευσε στην Πάτμο το πρωί της 12^ης Μαρτίου, όπου το πλήρωμά του αποβιβάστηκε.  Οι ιταλικές αρχές το ρυμούλκησαν μέχρι τη Λέρο, όπου και στάλθηκε να το παραλάβει το α/τ «ΠΑΝΘΗΡ».

Από τα υπόλοιπα στασιαστικά πλοία, τα αντιτορπιλικά «ΨΑΡΑ» και «ΛΕΩΝ» και το υποβρύχιο «ΝΗΡΕΥΣ» κατά την καταστολή του κινήματος βρίσκονταν στην Σούδα.  Μετά την αναχώρηση των στασιαστών από την Κρήτη ανέλαβαν την κυβέρνησή τους 3 ανώτεροι μάχιμοι αξιωματικοί που είχαν απαγάγει οι στασιαστές από τον Ναύσταθμο, επειδή είχαν αρνηθεί να προσχωρήσουν στο κίνημα.  Τέλος το α/τ «ΝΙΚΗ» τέθηκε υπό τις διαταγές του Υπουργείου και διατάχθηκε να παραμείνει στη Χίο μέχρι την άφιξη νέου επιτελείου, οπότε και απέπλευσε για τον Ναύσταθμο.

Τα 3 αντιτορπιλικά τύπου ‘ΥΔΡΑ’ έπλευσαν την 12^η Μαρτίου στα νησιά του Αρχιπελάγους και αποκατέστησαν τις νόμιμες αρχές.  Από εκεί το α/τ «ΣΠΕΤΣΑΙ» κατευθύνθηκε στην Αλεξανδρούπολη και Καβάλα και στην συνέχεια όλα τα  αντιτορπιλικά συγκεντρώθηκαν στην Θεσσαλονίκη απ’ όπου απέπλευσαν για τον Ναύσταθμο την 20^η Μαρτίου.  Για ανάλογους σκοπούς παρέμεινε το α/τ «ΙΕΡΑΞ» στην Κρήτη μέχρι την 18^η Μαρτίου.

Έτσι τερματίστηκε το έργο περισυλλογής  των διεσπαρμένων στο Αιγαίο πλοίων του Ελληνικού Στόλου. Οι ζημιές σε υλικό δεν υπήρξαν σημαντικές, σε αυτές όμως πρέπει να προστεθεί και η μεγάλη κατανάλωση καυσίμων και πυρομαχικών κατά τον βομβαρδισμό του κ/δ «ΕΛΛΗ».

Η θλιβερή αυτή τραγωδία είχε λάβει τη μορφή στρατηγικής άσκησης μεγάλης έκτασης και διάρκειας, υπό συνθήκες που πλησίαζαν την πραγματικότητα, από εκείνες που δεν εκτελούσε το Ναυτικό μας λόγω των μεγάλων δαπανών που απαιτούσαν!»